Có một ngôi nhà đang cháy. Trong nhà có mấy đứa trẻ đang mải chơi, không biết lửa đã bén tới chân. Người cha đứng ngoài cửa gọi to, các con mau ra đây. Đứa nào cũng lắc đầu, đồ chơi còn đây, ra ngoài làm gì.
Người cha biết nói lý lẽ lúc này không kịp nữa. Ông bèn nói, ngoài này cha có ba chiếc xe đẹp lắm, xe dê, xe hươu, xe trâu, đứa nào ra nhanh thì được chọn xe mình thích. Nghe có xe chơi, lũ trẻ ùa ra khỏi nhà. Ra tới ngoài, chúng mới thấy nhà đã cháy rực sau lưng. Người cha không đưa ba chiếc xe nhỏ như đã hứa, mà cho mỗi đứa một chiếc xe trâu trắng lớn, đẹp hơn nhiều, chở được nhiều hơn nhiều.
Đó là dụ ngôn nhà lửa trong phẩm Phương Tiện của kinh Pháp Hoa. Kinh giảng rằng nhà lửa là chỉ cho cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc đang bị lửa vô thường, lửa tham, sân, si thiêu đốt. Chúng ta sống trong đó mà cứ tưởng là an toàn, như lũ trẻ mải chơi trong nhà cháy. Phật là người cha đứng ngoài gọi. Ba chiếc xe là ba thừa, Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, là phương tiện dụ người ra khỏi nhà lửa. Còn xe trâu trắng lớn là Phật thừa, là cái đích thật sự.
Bài học đầu tiên ở đây là về phương tiện. Phương tiện là cái xe, không phải cái đích. Xe là để đưa mình ra khỏi nhà lửa, không phải để ôm khư khư mà khoe. Có người tu một pháp môn rồi chấp chặt vào đó, chê pháp môn khác thấp kém. Đó là như đứa trẻ ôm chiếc xe dê mà quên mất mục đích là ra khỏi nhà cháy. Xe nào đưa mình ra được thì xe đó tốt. Ra khỏi nhà rồi, xe nào cũng bỏ lại sau lưng.
Bài học thứ hai là về lòng từ của người cha. Ông không mắng trẻ con ngu, không bắt chúng phải hiểu lửa nguy hiểm ra sao mới chịu ra. Ông nói theo cái chúng thích nghe, dùng cái chúng ham muốn để cứu chúng. Phật dạy pháp cũng vậy. Người thích nghe chuyện nhân quả thì Ngài nói nhân quả. Người thích lý lẽ thì Ngài nói lý lẽ. Người thích niệm Phật thì Ngài dạy niệm Phật. Không có một cách dạy duy nhất cho mọi người. Cái quan trọng không phải là cách dạy nào cao siêu hơn, mà là người nghe có ra khỏi nhà lửa hay không.
Bài học thứ ba, cũng là điều sâu nhất của phẩm này, là ba thừa cuối cùng quy về một thừa. Ba chiếc xe nhỏ chỉ là lời hứa tạm. Xe thật Phật cho là xe trâu trắng lớn, là Phật thừa, là con đường đưa tất cả chúng sinh đến giác ngộ. Nghĩa là dù mình đi bằng con đường nào, đích cuối cùng cũng chỉ có một. Người tu theo Thanh văn, người tu theo Bồ tát, cuối cùng đều ngồi chung một chiếc xe lớn. Cho nên đừng cãi nhau xem thừa nào hơn thừa nào. Cãi nhau trong nhà lửa thì lửa cháy tới nơi rồi.
Nghe đến đây, có người sẽ hỏi, vậy Phật nói dối trẻ con sao? Hứa ba xe mà cho một xe. Kinh trả lời rằng đó không phải là nói dối, vì xe trâu trắng lớn hơn, tốt hơn ba xe nhỏ cộng lại. Người cha không lừa con, mà cho con thứ tốt hơn điều con mong. Phương tiện trong đạo Phật là như vậy, nói theo sức nghe của người, rồi đưa họ tới chỗ cao hơn điều họ tưởng.
Đem chuyện này về đời sống, mình thấy nó gần lắm. Trong nhà, dạy con cũng phải dùng phương tiện. Đứa trẻ không chịu học, mắng nó chỉ làm nó sợ, dỗ nó bằng điều nó thích thì nó mới ngồi vào bàn. Trong công việc, muốn người khác nghe mình, cũng phải nói theo cái họ quan tâm, chứ không phải nói theo cái mình muốn nói. Phương tiện không phải là dối trá. Phương tiện là biết người, biết lúc, biết cách.
Còn một điều nữa. Nhiều người hỏi, tu pháp môn nào mới đúng? Câu trả lời của phẩm Phương Tiện rất rõ ràng. Pháp môn nào đưa mình ra khỏi nhà lửa thì pháp môn đó đúng với mình. Nhà lửa là tham, sân, si đang đốt mình mỗi ngày. Pháp môn nào làm tham bớt, sân bớt, si bớt, thì cứ đi theo pháp môn đó. Đừng đứng giữa đường cãi nhau về xe. Lửa thì vẫn đang cháy.
Ngày nào còn trong nhà lửa là ngày đó phải tỉnh giác, biết lửa đang ở đâu. Biết rồi thì bước ra. Bước ra bằng chiếc xe nào cũng được, miễn là ra được. Và khi đã ra ngoài rồi, đừng quên còn nhiều người vẫn đang mải chơi trong nhà. Lúc đó, mình cũng học cách làm người cha, dùng lời nói hợp với người nghe, dụ họ ra khỏi lửa, như Phật đã dụ mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư