Có bà cụ trong xóm tôi, chiều nào cũng ngồi trước hiên, tay lần chuỗi hạt, miệng niệm nho nhỏ. Đứa cháu nhỏ chạy qua, hỏi: bà ơi, bà đọc gì mà đọc hoài vậy. Bà cười: bà gọi Phật đó con. Đứa nhỏ ngơ ngác: gọi Phật để làm gì. Bà bảo: để bà khỏi quên Phật, mà cũng để bà khỏi quên chính bà.
Câu trả lời của bà cụ nghe đơn sơ, nhưng đúng ngay vào nghĩa của chữ niệm. Niệm Phật không phải là đọc tên Phật cho đủ số. Niệm là nhớ, là giữ trong lòng. Trong sách Giải Thoát Đạo có kể mười niệm, tức mười điều người tu nên nhớ: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên, rồi niệm hơi thở, niệm chết, niệm thân, niệm tịch tịnh. Đứng đầu là niệm Phật: nhớ tới Phật, nhớ tới những đức tốt của Ngài, để lòng mình hướng về đó.
Người trẻ bây giờ nghe chữ niệm Phật thì hay nghĩ: để già rồi niệm, giờ còn bận làm ăn. Nhưng thật ra, càng bận càng cần niệm. Đầu óc bận rộn cả ngày, hết chuyện công ty tới chuyện nhà, tới chuyện tiền nong, tới chuyện người ta nói xấu mình. Tối về nằm xuống, đầu vẫn chạy. Sáng dậy, đầu đã chạy. Có khi cả ngày mình không có một phút nào thật sự yên. Niệm Phật là cách cho đầu óc một chỗ để dừng lại.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật kể một chuyện cảm động. Có người cả đời làm ác, tới lúc sắp chết, khổ bức bách, không còn sức mà niệm Phật cho đàng hoàng. Thiện hữu bên cạnh bảo: nếu ngươi không niệm được, thì chỉ cần xưng danh hiệu Phật A Di Đà, chí tâm khiến tiếng xưng danh chẳng dứt, đủ mười niệm. Người ấy làm theo, xưng rằng Nam Mô A Di Đà Phật, mười niệm không dứt. Nhờ vậy mà được vãng sanh về cõi Cực Lạc. Mười niệm thôi. Nhưng là mười niệm thật lòng, chí tâm, không dứt quãng.
Nghe chuyện này, đừng hiểu lầm là niệm mười câu là xong việc. Mười niệm ở đây không phải là con số để đếm. Mà là tấm lòng dồn hết vào từng tiếng. Một người niệm một ngàn câu mà lòng chạy lung tung, không bằng một người niệm mười câu mà lòng ở yên trong từng câu. Cũng như gọi tên một người thương: gọi cho có lệ thì người ta không quay lại. Gọi bằng cả tấm lòng, người ta mới nghe thấy.
Vậy niệm Phật trong ngày sống thế nào. Không cần đợi tới chùa, không cần đợi tới lúc rảnh. Đi bộ ra chợ, niệm thầm theo bước chân. Rửa chén, niệm theo tiếng nước. Ngồi chờ xe, niệm thay vì lướt điện thoại. Giận ai đó, niệm một câu trước khi mở miệng, để cơn giận có một nhịp dừng. Niệm không phải để khoe với ai. Niệm là việc của riêng mình, như uống một ngụm nước khi khát.
Có người niệm mà lòng vẫn rối, rồi nản: sao niệm hoài không thấy an. Phật tử chân chánh thì được dạy: tin Phật rồi hãy niệm, hiểu rồi hãy tin. Niệm mà không hiểu thì dễ thành đọc suông. Hiểu rồi, niệm mới có lực. Hiểu cái gì. Hiểu rằng mình niệm không phải để xin Phật cho mình cái này cái kia. Mà để nhớ rằng mình cũng có Phật tánh, cũng có thể sống hiền lành, sáng suốt như Phật. Nhớ như vậy, lòng tự nhiên bớt tham, bớt sân, bớt si.
Bà cụ trong xóm tôi niệm mấy chục năm, tới giờ vẫn niệm. Hỏi bà có thấy Phật đâu không, bà cười: thấy chứ, thấy lòng mình lặng đi mỗi chiều. Câu nói đó, tôi nhớ mãi. Niệm Phật không phải để đi đâu xa. Mà để gọi mình về. Về với hơi thở. Về với hiện tại. Về với cái lặng vốn có trong lòng, chỉ vì ồn ào mà mình quên mất.
Chiều nay, nếu lòng bạn đang ồn, thử một việc nhỏ. Ngồi xuống, thở một hơi, niệm thầm một câu Nam Mô A Di Đà Phật. Niệm chậm thôi. Nghe rõ từng tiếng. Rồi niệm thêm câu nữa. Mười câu như vậy, không vội. Xong rồi, hãy xem lòng mình có khác không. Biết đâu, bạn sẽ hiểu vì sao bà cụ năm xưa ngồi trước hiên, tay lần chuỗi hạt, miệng mỉm cười, mà chẳng cần đi đâu cả.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư