Trong xóm nọ có một người đàn ông từng nổi tiếng là nóng tính và ham rượu. Ai cũng bảo: thằng đó hết thuốc chữa rồi. Mười năm sau, người ta gặp lại ông, thấy ông ngồi hiền lành bên ấm trà, nói năng nhỏ nhẹ, con cháu quây quần. Người ta ngạc nhiên: sao đổi được hay vậy? Ông chỉ cười: tại tôi chịu đổi, mỗi ngày một chút.
Kinh Pháp Cú có một câu nói về những người như ông, kệ 172: "Người nào trước buông lung sau lại tinh tấn, người đó là ánh sáng chiếu cõi thế gian, như vầng trăng ra khỏi mây mù."
Buông lung là gì? Nói nôm na là sống buông thả, mặc kệ, muốn sao thì làm vậy. Ngủ dậy muộn, ăn uống vô độ, giận ai thì chửi, thích gì thì làm, không nghĩ tới hậu quả. Ai cũng có lúc buông lung. Có người buông lung một buổi chiều, có người buông lung cả chục năm. Nhưng câu kệ không nói tới người chưa bao giờ buông lung. Câu kệ nói tới người đã từng buông lung, rồi sau đó tỉnh lại và siêng năng làm lành. Người như vậy, kinh gọi là ánh sáng chiếu cõi thế gian.
Hình ảnh vầng trăng ra khỏi mây mù đẹp lắm. Trăng vẫn ở đó, tròn và sáng, chỉ là bị mây che mất một lúc. Mây tan thì trăng hiện ra, như chưa từng bị che. Người từng lầm lỗi cũng vậy. Cái tốt trong lòng mình không mất đi đâu, nó chỉ bị che bởi thói quen xấu, bởi giận hờn, bởi những ngày buông thả. Chỉ cần mây tan, trăng lại sáng. Mình không cần đi tìm một vầng trăng khác. Trăng của mình vẫn ở đó.
Nhiều người khi lầm lỗi thì nghĩ: mình hư rồi, không sửa được nữa. Rồi họ lấy quá khứ làm bản án cho mình. Hôm qua mình nóng giận, hôm nay mình cũng sẽ nóng giận. Năm ngoái mình thất bại, năm nay mình cũng sẽ thất bại. Cách nghĩ đó chính là đám mây dày thêm. Câu kệ này bảo ngược lại: quá khứ không khóa tương lai. Người trước buông lung, sau tinh tấn, thì vẫn sáng như trăng. Cái quan trọng không phải là mình đã từng tối bao lâu, mà là bây giờ mình có chịu thắp đèn lên hay không.
Tinh tấn là gì? Là siêng năng, là chăm chỉ làm điều lành, ngày nào cũng làm một chút. Không cần làm việc lớn. Một người từng nghiện rượu, tinh tấn là mỗi ngày không uống, vậy thôi. Một người từng nóng nảy, tinh tấn là mỗi lần sắp nổi giận thì dừng lại, hít một hơi. Một người từng lười biếng, tinh tấn là mỗi sáng dậy đúng giờ, làm xong việc của mình. Những việc nhỏ đó, làm đều đặn, chính là mây đang tan dần.
Có người hỏi: vậy người chưa bao giờ lầm lỗi thì sao? Người đó cũng tốt, nhưng câu kệ này dành riêng cho những ai đã từng vấp. Vì những người đã vấp mà đứng dậy được, họ hiểu rõ giá trị của việc đứng dậy. Họ không khinh người đang vấp, vì họ biết vấp là như thế nào. Họ cũng không khoe mình, vì họ biết mình từng tối ra sao. Ánh sáng của họ hiền hơn, ấm hơn, vì nó đã từng đi qua bóng tối.
Trong nhà mình, có ai đang bị mây che không? Một đứa con từng hư, một người chồng từng sai, một người bạn từng lầm đường. Đừng vội dán cho họ cái nhãn "hết cứu". Hãy nhớ câu kệ này: chỉ cần họ chịu tinh tấn, trăng vẫn sáng được. Và chính mình cũng vậy. Đừng dán nhãn cho mình. Mình từng buông lung, nhưng mình không phải là sự buông lung đó. Mình là vầng trăng đang chờ mây tan.
Tối nay, nếu trời có trăng, hãy thử nhìn lên. Trăng có lúc bị mây che, có lúc sáng tỏ. Nhưng trăng chưa bao giờ mất. Lòng mình cũng vậy. Chỉ cần bắt đầu làm một việc lành nhỏ ngay hôm nay, là mây đã mỏng đi một chút rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư