🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Cò già bên bờ ao: kệ Pháp Cú 155

Hiểu kinh dễ dàng · 5 phút đọc

Trong làng có một ông cụ, hồi trẻ khỏe mạnh, làm được bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu, không học thêm nghề gì, không để dành đồng nào. Ai khuyên thì ông gạt đi: còn trẻ, lo gì. Bây giờ về già, sức yếu, không có nghề, không có của để dành, ông ngồi bên hiên nhìn ra ao, thở dài: giá như hồi đó mình nghe lời. Câu chuyện buồn này, Kinh Pháp Cú đã nói từ hơn hai ngàn năm trước.

Kệ 155 viết: "Lúc thiếu niên cường tráng đã không kiếm ra tài của, cũng chẳng lo tu hành, thì khi già chẳng khác gì con cò già bên bờ ao, không kiếm ra mồi, phải ủ rũ chết mòn."

Hình ảnh con cò già bên bờ ao buồn mà thật. Cò trẻ thì bay đi bay lại, bắt cá dễ dàng. Cò già thì cánh mỏi, mắt mờ, đứng bên bờ ao nhìn nước mà không bắt được con cá nào. Ao vẫn đó, cá vẫn đó, nhưng sức mình không còn nữa. Tuổi trẻ cũng vậy. Lúc trẻ, sức khỏe còn, trí nhớ còn, thời gian còn, mà không chịu học, không chịu làm, thì về già muốn học cũng khó, muốn làm cũng muộn.

Câu kệ nói tới hai thứ tài của. Một là của cải vật chất: tiền bạc, nhà cửa, nghề nghiệp. Hai là vốn liếng làm người: đức hạnh, trí tuệ, thói quen tốt, bạn lành. Hồi trẻ mà không lo cả hai thứ này, thì về già sẽ thiếu cả hai. Không có tiền thì khổ thân, không có đức thì khổ tâm. Con cò già trong câu kệ là khổ cả hai: không kiếm ra mồi để ăn, mà cũng không có gì khác để bấu víu.

Nhiều bạn trẻ nghe tới đây sẽ nói: còn trẻ thì phải vui chứ, lo xa làm gì. Đúng là tuổi trẻ phải vui. Nhưng vui có hai loại. Một loại vui làm mình mạnh thêm: chơi thể thao, học cái mới, đi đây đi đó mở mang đầu óc, giúp đỡ người khác. Một loại vui làm mình yếu đi: thức khuya triền miên, tiêu xài vô độ, say xỉn, cãi nhau vô ích. Loại vui thứ hai, vui hôm nay nhưng trả giá ngày mai. Câu kệ không cấm vui. Câu kệ chỉ nhắc: vui sao cho về già không phải ngồi ủ rũ bên bờ ao.

Tu hành trong câu kệ cũng đừng hiểu hẹp là vào chùa tụng kinh. Tu hành ở đây là sửa mình mỗi ngày. Lúc trẻ mà tập được thói quen tốt thì về già thói quen đó nuôi mình. Tập dậy sớm, tập làm việc tới nơi tới chốn, tập nói lời tử tế, tập giữ chữ tín. Những thứ đó không tốn tiền, chỉ tốn công. Mà lúc trẻ, công sức là thứ mình có nhiều nhất.

Cũng có người hỏi: vậy lỡ mình đã qua tuổi trẻ rồi thì sao? Câu kệ nói về tuổi trẻ, nhưng bài học thì dùng được cả đời. Người bốn mươi tuổi vẫn còn trẻ hơn người sáu mươi tuổi. Người sáu mươi tuổi vẫn còn trẻ hơn người tám mươi tuổi. Lúc nào bắt đầu cũng là lúc trẻ nhất còn lại của mình. Con cò già thì không bắt được cá nữa, nhưng con người thì khác: người già vẫn học được, vẫn sửa được, vẫn làm việc lành được. Chỉ là càng muộn thì càng khó, nên bắt đầu càng sớm càng tốt.

Trong nhà mình, có ai đang tuổi trẻ không? Một đứa con đang học, một đứa cháu đang lớn, một người em đang đi làm. Hãy kể cho họ nghe hình ảnh con cò già bên bờ ao. Không cần giảng dài, chỉ cần kể đúng hình ảnh đó. Ai nghe mà hiểu, người đó sẽ tự biết phải làm gì. Còn mình, dù đã qua tuổi trẻ hay chưa, cũng hãy hỏi lòng: hôm nay mình đã để dành được gì cho ngày mai? Một chút tiền, một chút kiến thức, một chút đức hạnh, hay một chút thói quen tốt. Để dành được một chút nào, là bờ ao của mình vẫn còn cá.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 155
Nguồn
• Kinh Pháp Cú, HT Thích Thiện Siêu dịch — trang 17
Bài liên quanGiới như cỏ kusa cầm không khéo — kệ Pháp Cú 311Bát chánh đạo là đạo thù thắng — kệ Pháp Cú 273Ta chết vì cãi nhau: kệ Pháp Cú 6