🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Lăng Nghiêm: đi tìm cái tâm, tìm mãi không thấy ở đâu

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có bao giờ mình tự hỏi: cái tâm của mình ở đâu không? Người ta hay chỉ vào ngực, nói tâm ở đây. Nhưng lúc vui, tâm ở một chỗ. Lúc buồn, tâm ở một chỗ khác. Lúc giận, tâm lại chạy đi đâu mất. Vậy rốt cuộc, cái tâm nằm ở đâu? Câu hỏi này nghe như chuyện triết học xa vời. Nhưng trong Kinh Lăng Nghiêm, chính Phật đã hỏi đệ tử của mình câu đó. Và câu trả lời làm người ta ngỡ ngàng.

Chuyện kể rằng, tôn giả A Nan là người học giỏi nhất, nhớ giỏi nhất trong các đệ tử của Phật. Nghe pháp bao nhiêu cũng nhớ hết. Nhưng có một lần, A Nan bị nạn, suýt nữa thì phạm giới. Về tới nơi, A Nan xấu hổ, bạch với Phật rằng: con nghe nhiều mà sao vẫn không thoát được? Phật không trách. Phật chỉ hỏi một câu: A Nan, tâm của ông ở chỗ nào? A Nan đáp: tâm ở trong thân. Phật bác. A Nan đáp: tâm ở ngoài thân. Phật bác. A Nan đáp: tâm ở giữa. Phật vẫn bác. Bảy lần A Nan trả lời, bảy lần Phật đều bác bỏ. Đoạn này trong kinh gọi là bảy chỗ gạn hỏi tâm. Bảy lần tìm, bảy lần không thấy.

Nghe qua, mình tưởng Phật đang làm khó học trò. Nhưng không phải. Phật đang chỉ cho A Nan một sự thật: cái mà mình tưởng là tâm, thật ra không phải tâm. Cái hay suy nghĩ, hay tính toán, hay nhớ, hay quên, hay giận, hay thương, cái đó chỉ là cái tâm chạy theo cảnh. Nó giống như cái bóng. Có cảnh thì có bóng, hết cảnh thì bóng mất. Mình thấy một món đồ đẹp, tâm tham nổi lên. Mình nghe một câu chê, tâm giận nổi lên. Cái tâm đó, nó đi theo cảnh, nó không có chỗ đứng riêng. Cho nên hỏi nó ở đâu, tìm hoài không ra.

Trong phần giảng giải Kinh Lăng Nghiêm, các tổ nói rõ: cái khiến cho mình lưu chuyển, khổ hoài không dứt, chính là lỗi ở tâm và mắt. Mắt thấy, tâm ưa. Mắt thấy cái đẹp thì muốn. Mắt thấy cái xấu thì ghét. Cứ như vậy, cả đời mình chạy theo con mắt, chạy theo cái tâm hay ưa ghét đó, mà tưởng đó là mình. Phật hỏi: tâm và mắt hiện ở chỗ nào? Hỏi để mình giật mình. Hỏi để mình dừng lại, nhìn kỹ xem cái mà mình gọi là tôi, là tâm tôi, thật ra là cái gì.

Vậy tâm thật ở đâu? Kinh Lăng Nghiêm dạy rằng tâm thật không nằm ở một chỗ nào cả. Nó rộng như hư không. Hư không có ở đâu? Ở trong nhà, ở ngoài nhà, ở khắp nơi. Nhưng hư không không bị nhốt trong cái nhà. Cái tâm thật cũng vậy. Nó không nằm trong thân, không nằm ngoài thân, không nằm ở giữa. Nó ở khắp nơi, mà không bị nhốt ở đâu. Nghe thì khó hiểu, nhưng ví dụ gần lắm. Mình thử nhắm mắt lại, nghe tiếng xe ngoài đường, nghe tiếng quạt, nghe tiếng tim mình đập. Cái biết đó, nó ở đâu? Nó không ở tai, không ở ngực, không ở đầu. Nó chỉ là biết. Cái biết đó, chính là tâm.

Áp vào đời thường, bài học này thiết thực hơn mình tưởng. Người ta hay đi tìm bình yên ở bên ngoài. Đổi việc để mong yên. Đổi nhà để mong yên. Đi du lịch để mong yên. Đi một vòng, về nhà, lòng vẫn không yên. Vì bình yên không nằm ở chỗ nào bên ngoài. Nó nằm ở cái biết. Giận, mà biết mình đang giận, đó đã là yên một nửa. Buồn, mà biết mình đang buồn, đó đã là yên một nửa. Cái biết đó không cần đi đâu tìm. Nó có sẵn trong mình, ngay lúc này.

Có người nghe tới đây sẽ hỏi: vậy tôi khỏi tu nữa sao? Không phải. Tu chính là tập cái biết đó cho nó rõ, cho nó bền. Sáng dậy, biết mình đang thở. Ăn cơm, biết mình đang ăn. Giận, biết mình đang giận. Không cần dẹp giận. Không cần đuổi buồn. Chỉ cần biết. Biết riết, cái tâm hay chạy theo cảnh sẽ yếu dần. Cái tâm thật, cái biết lặng lẽ đó, sẽ hiện ra. Kinh Lăng Nghiêm gọi đó là quay về. Không phải quay về đâu xa. Quay về ngay trong chính mình.

A Nan học rộng nhớ nhiều, mà vẫn bị nạn, vì cái nhớ đó là nhớ của cái đầu, không phải cái biết của tâm. Phật dạy A Nan bài học này, cũng là dạy mình. Nghe nhiều không bằng biết một điều cho thật. Đọc nhiều kinh không bằng ngồi lại năm phút, thở một hơi, và biết mình đang thở. Cái tâm, tìm mãi không thấy ở đâu, vì nó không phải là một vật để tìm. Nó là cái đang tìm. Ngay lúc mình hỏi tâm ở đâu, cái hỏi đó, chính là tâm.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Thủ Lăng Nghiêm Trực Chỉ (Thiền sư Hàm Thị giải; Thích Phước Hảo dịch) — đoạn bảy chỗ gạn hỏi tâm
• Kinh Lăng Nghiêm — Thất xứ trưng tâm (Hoa Vô Ưu, tập 10, HT Thích Thanh Từ, tr.76)
Bài liên quanKinh Viên Giác: biết vọng là lìa vọngKinh Di Giáo: người biết đủ nằm đất cũng thấy thoải máiKinh Từ Bi: thương như mẹ thương con một