🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Chân như: cái thật không đổi giữa muôn đổi thay

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Buổi sáng tôi ra bờ sông, nhìn nước chảy. Nước lúc nào cũng chảy, giây trước không giống giây sau. Nhưng con sông thì vẫn là con sông. Mười năm trước tôi đứng chỗ này, sông cũng chảy như vậy. Mười năm sau quay lại, chắc sông vẫn chảy như vậy. Nước đổi, sông không đổi. Cái suy nghĩ đó làm tôi nhớ đến hai chữ trong kinh: chân như.

Chân như là chữ khó, nghe như triết học cao siêu. Nhưng ý của nó thì gần gũi lắm. Chân nghĩa là thật, như nghĩa là như vậy, đúng như nó là. Chân như là cái thật, đúng như nó là, không thêm, không bớt, không đổi theo thời gian. Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim trích lời sách Đại Thừa Khởi Tín Luận: Tĩnh pháp danh vi chân như, nhất thiết nhiễm nhân danh vi vô minh. Nghĩa là: pháp thanh tịnh thì gọi là chân như, còn mọi thứ nhiễm ô thì gọi là vô minh. Một câu ngắn, mà nói hết cả đạo Phật.

Hiểu câu này thế nào? Hãy nghĩ về vàng. Vàng có thể làm thành chiếc vòng, chiếc nhẫn, sợi dây chuyền. Hình dáng đổi khác nhau, nhưng vàng thì vẫn là vàng. Vòng có thể méo, nhẫn có thể gãy, dây chuyền có thể đứt, nhưng chất vàng không mất. Chân như cũng như chất vàng đó: là cái thật nằm bên trong mọi hình tướng đổi thay. Thân mình đổi, tâm mình đổi, đời mình đổi, nhưng cái thật bên trong thì không đổi.

Vậy cái thật đó là gì? Nó không phải là một vật, không cầm được, không thấy được bằng mắt. Nó là bản thể của mọi thứ. Mọi thứ mình thấy, mình nghe, mình chạm, đều là hình tướng. Hình tướng thì sinh rồi diệt, có rồi mất. Nhưng đằng sau hình tướng, có một cái không sinh không diệt. Người thấy được cái đó thì an. Người không thấy thì cứ chạy theo hình tướng, được thì mừng, mất thì khổ, cả đời lênh đênh.

Vô minh là gì? Cũng trong câu kinh trên: mọi thứ nhiễm ô thì gọi là vô minh. Vô minh là không thấy rõ. Không thấy rõ cái thật, nên mình tưởng hình tướng là thật. Tưởng tiền là thật, tưởng danh là thật, tưởng cái thân này là ta thật. Rồi khi tiền mất, danh mất, thân yếu, mình đau khổ. Đau khổ không phải vì mất tiền, mà vì mình tưởng tiền là cái thật không đổi. Vô minh là cái nhìn sai đó. Chân như là cái nhìn đúng.

Tôi hay nghĩ về chuyện này khi nhìn người thân già đi. Mẹ tôi ngày xưa tóc đen, nhanh nhẹn, làm gì cũng thoăn thoắt. Bây giờ tóc bạc, đi chậm, hay quên. Nếu mình chỉ nhìn hình tướng, mình sẽ buồn: mẹ không còn như xưa. Nhưng nếu mình nhìn bằng chân như, mình sẽ thấy: mẹ vẫn là mẹ. Cái thương, cái hiền, cái lo cho con, không đổi. Thân đổi, nhưng cái thật trong mẹ không đổi. Thấy được như vậy, lòng mình nhẹ đi rất nhiều.

Có người hỏi: chân như ở đâu, làm sao tìm? Sách dạy: nó không ở đâu xa, nó ở ngay trong mình, ngay trong mọi thứ. Nó giống như nước trong sóng. Sóng thì lên xuống, nhưng nước thì vẫn là nước. Muốn thấy nước, đừng đuổi theo sóng. Muốn thấy chân như, đừng đuổi theo hình tướng. Ngồi yên, nhìn kỹ, thấy mọi thứ đến rồi đi, mà có một cái không đến không đi. Cái đó là chân như.

Tu hành, nói cho cùng, là lau sạch vô minh để thấy chân như. Không phải đi tìm một cái gì mới, mà là thấy lại cái vốn đã có. Giống như lau gương: gương vốn sáng, chỉ vì bụi phủ nên mờ. Lau hết bụi, gương sáng lại. Không ai mang ánh sáng mới đến cho gương. Chân như cũng vậy: nó vốn ở đó, chỉ vì vô minh che nên mình không thấy. Tu là lau bụi, không phải đi mua gương mới.

Cho nên, mỗi lần đời đổi thay, mỗi lần mất mát, mỗi lần buồn khổ, hãy nhớ hai chữ chân như. Hỏi mình: cái gì đang đổi? Cái gì không đổi? Tiền mất, nhưng lòng mình có mất không? Người đi, nhưng tình thương có đi không? Thân yếu, nhưng cái biết của mình có yếu không? Hỏi như vậy, mình sẽ thấy: hình tướng đổi, mà cái thật thì còn nguyên. Thấy được điều đó, là mình đã chạm vào chân như rồi.

Con sông trước nhà tôi vẫn chảy. Nước hôm nay không phải nước hôm qua. Nhưng sông vẫn là sông. Đời mình cũng vậy: mọi thứ đổi thay, nhưng cái thật trong mình không đổi. Biết được điều đó, mình không còn sợ đổi thay nữa. Đổi thay là chuyện của nước. Còn sông, thì vẫn ở đó, lặng lẽ chảy, từ ngày này sang ngày khác.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim), tr. 73
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim), tr. 106
Bài liên quanBa thân Phật: pháp thân, báo thân, hóa thânTam học: giới, định, tuệ như ba chân kiềngTịch diệt là vui: khi sinh diệt đã dừng