🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Đại Thừa Khởi Tín: chân như trong sạch, vô minh chỉ là niệm khởi

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có một cuốn sách nhỏ trong Phật giáo mà người học Phật nhắc đến rất nhiều. Tên nó là Đại Thừa Khởi Tín Luận. Khởi tín nghĩa là bắt đầu niềm tin. Cuốn luận này viết cho người mới bắt đầu, để họ hiểu gốc của đạo Phật là gì, trước khi đi vào những bộ kinh lớn.

Tác giả của cuốn luận là ngài Mã Minh, một luận sư Đại thừa Ấn Độ sống vào khoảng thế kỷ thứ nhất, thứ hai. Sau khi nghe giảng kinh Bát Nhã, ngài soạn cuốn luận này để nói về hai điều quan trọng: A-lại-da thức và chân như. Hai chữ ấy nghe rất khó. Nhưng ý của nó lại gần gũi hơn mình tưởng.

Hãy bắt đầu bằng chân như. Sách Đại Thừa Khởi Tín Luận có một câu nổi tiếng: Tĩnh pháp danh vi chân như, nhất thiết nhiễm nhân danh vi vô minh. Dịch nôm na: cái pháp trong sạch, không có chút bụi mờ, gọi là chân như. Còn hết thảy những cái thấm nhuộm mờ đục mà thành ra cái nhân, gọi là vô minh.

Chân như là gì. Hãy tưởng tượng một tấm gương mới. Mặt gương trong, sáng, không bụi. Đó là chân như. Tấm gương ấy vốn trong sạch. Nhưng rồi bụi bám vào. Bụi là vô minh. Bụi không phải là gương. Gương không sinh ra bụi. Bụi chỉ là thứ bám vào từ ngoài. Lau bụi đi, gương lại sáng.

Sách giải thích thêm: vô minh chỉ là cái niệm khởi của chân như. Nghĩa là chân như bỗng nhiên có một niệm khởi lên, rồi nhiễm lấy cái niệm đó làm nhân, mà gây ra thế gian ảo vọng. Vô minh do niệm khởi mà có, chứ nó vốn không có tự tính. Nghe thì trừu tượng. Nhưng hãy nhìn vào đời mình.

Buổi sáng, lòng mình vốn yên. Rồi một ý nghĩ khởi lên: hôm qua người ta nói mình một câu khó nghe. Mình nhiễm lấy ý nghĩ đó. Mình cứ nhai đi nhai lại câu nói ấy cả ngày. Từ một niệm nhỏ, thành một ngày bực bội. Đó là vô minh. Nó không có sẵn trong mình. Nó chỉ là một niệm khởi lên, rồi mình giữ lấy nó, nuôi nó lớn lên.

Hiểu như vậy, tu không phải là đi tìm một cái gì ở ngoài. Tu là thấy rõ niệm khởi, và không nhiễm theo nó. Niệm khởi lên, biết nó khởi lên. Rồi để nó đi qua. Gương vẫn là gương. Bụi đến rồi bụi đi. Cái trong sạch vốn có không mất đi đâu.

Điều thứ hai mà cuốn luận nói đến là A-lại-da thức. Trong Phật giáo nguyên thủy, người ta nói có sáu thức, do sáu căn mà ra: nhãn thức, nhĩ thức, tỉ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức. Phật giáo Đại thừa thêm vào hai thức nữa: mạt-na thức và A-lại-da thức. Tất cả gọi là bát thức, tám thức.

Mạt-na thức là cái thức cầm giữ lấy chỗ thấy biết, tức là sự nhận thức về tự thân mình. Còn A-lại-da thức là cái thức gồm chứa hết thảy các pháp. Theo sách Đại Thừa Khởi Tín Luận của ngài Mã Minh, A-lại-da thức là chỗ hòa hợp giữa bất sinh bất diệt và sinh diệt. Nó có hai nghĩa: một là nhiếp nhất thiết pháp, tức là chứa hết mọi pháp. Hai là sinh nhất thiết pháp, tức là sinh ra hết mọi pháp.

Hãy hình dung A-lại-da thức như một kho chứa. Mọi hạt giống trong đời mình đều rơi vào đó. Hạt giống lành, hạt giống dữ, hạt giống vui, hạt giống buồn. Kho ấy chứa tất cả, không bỏ sót thứ gì. Và cũng từ kho ấy, mọi thứ nảy mầm. Hôm nay mình gặp một việc, bỗng nổi giận. Cơn giận ấy không từ trên trời rơi xuống. Nó là hạt giống giận đã nằm sẵn trong kho, gặp duyên thì nảy lên.

Hiểu được A-lại-da thức, mình hiểu được vì sao cùng một chuyện mà người này giận, người kia không. Vì kho chứa của mỗi người khác nhau. Người chứa nhiều hạt giống giận thì dễ giận. Người chứa nhiều hạt giống lành thì dễ thương. Tu là gieo thêm hạt giống lành vào kho, và bớt tưới cho hạt giống dữ.

Chân như và A-lại-da thức, hai ý lớn của cuốn luận, thật ra chỉ nói một điều: trong mình có cái trong sạch vốn có, và có một kho chứa mọi hạt giống. Cái trong sạch không mất. Cái kho thì mình có thể đổi khác từng ngày, bằng những gì mình gieo vào.

Cuốn luận nhỏ này được gọi là Khởi Tín, bắt đầu niềm tin, vì nó cho người mới một điểm tựa vững chắc. Niềm tin không phải là tin mù. Niềm tin là thấy rõ: mình vốn có cái trong sạch, và mình có thể đổi kho hạt giống của mình. Tin như vậy, mới bắt đầu tu được. Và tu như vậy, mới đi đến đâu cũng vững.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — Đại Thừa Khởi Tín Luận: chân như và vô minh (tr. 73)
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — Mã Minh soạn Khởi Tín Luận về A-lại-da thức và chân như (tr. 91)
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — A-lại-da thức, chỗ hòa hợp bất sinh bất diệt và sinh diệt (tr. 111)
Bài liên quanSáu trần: những gì mắt tai chạm tới mỗi ngàyTứ vô sắc định: khi tâm vượt khỏi hình sắcLục thông: sáu khả năng mở ra khi tâm đã sạch