🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Sáu trần: những gì mắt tai chạm tới mỗi ngày

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Buổi sáng đi chợ, mắt mình thấy bao nhiêu thứ. Rau xanh, cá tươi, hoa quả đủ màu. Tai mình nghe bao nhiêu tiếng. Người bán rao hàng, xe chạy ngoài đường, trẻ con cười đùa. Mũi mình ngửi mùi thơm của bánh mới ra lò. Tay mình chạm vào trái cây, chọn quả chín. Miệng mình nếm thử một miếng. Đầu mình nghĩ: hôm nay nấu món gì.

Chỉ một buổi đi chợ mà sáu cửa giác quan đã làm việc không ngừng. Phật giáo gọi sáu cửa ấy là lục căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Và những gì sáu cửa ấy chạm tới, gọi là lục trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Sắc là hình dáng, màu sắc. Thanh là âm thanh. Hương là mùi. Vị là vị nếm. Xúc là sự chạm. Pháp là những gì ý nghĩ tới.

Nghe qua tưởng là chuyện triết học xa xôi. Nhưng thật ra, sáu trần chính là cả thế giới của mình mỗi ngày. Mình sống trong sáu trần từ lúc mở mắt đến lúc nhắm mắt. Không có sáu trần, mình không biết thế giới ra sao. Nhưng cũng chính sáu trần làm mình khổ, nếu mình không biết cách sống với chúng.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim giải thích rõ mối quan hệ này. Lục căn làm nhân, lục trần làm duyên, mà thành ra lục thức. Nghĩa là mắt làm nhân, sắc làm duyên, thì sinh ra nhãn thức, cái biết của mắt. Tai làm nhân, tiếng làm duyên, thì sinh ra nhĩ thức. Cứ như vậy cho đến ý làm nhân, pháp làm duyên, thì sinh ra ý thức.

Hãy nhìn kỹ một ví dụ. Mắt mình thấy một chiếc áo đẹp trong cửa hàng. Sắc là chiếc áo. Mắt là cửa. Cái biết rằng áo đẹp là thức. Ba thứ gặp nhau: mắt, áo, cái biết. Thiếu một thứ, chuyện không thành. Không có mắt, không thấy áo. Không có áo, mắt chẳng thấy gì. Không có cái biết, thấy cũng như không.

Sách còn nói về lúc con người mới thành hình. Sau khi thức tâm đã đầu thai, do sức chuyển của danh sắc mà cái thai hấp lấy lục trần là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, thành ra có lục căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Nghĩa là ngay từ lúc còn trong bụng mẹ, con người đã bắt đầu tiếp xúc với sáu trần. Lớn lên, sáu trần theo mình suốt đời.

Vậy khổ từ đâu mà ra. Khổ không nằm ở sáu trần. Sáu trần chỉ là sáu trần. Chiếc áo không bảo mình phải mua nó. Tiếng khen không bắt mình phải kiêu. Mùi thơm không ép mình phải ăn. Khổ sinh ra khi căn gặp trần, thức khởi lên, rồi mình dính vào đó. Thấy áo đẹp, muốn mua ngay dù không cần. Nghe lời chê, giận cả ngày dù lời ấy đã qua. Ngửi mùi thơm, ăn đến no căng dù bụng đã đầy.

Người xưa gọi sáu trần là sáu tên giặc. Không phải vì chúng xấu. Mà vì chúng vào nhà mình mà mình không hay. Mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân chạm, ý nghĩ. Sáu cửa mở toang cả ngày. Cái gì cũng vào được. Lòng mình thành một cái chợ ồn ào, không lúc nào yên.

Tu không phải là đóng hết sáu cửa lại. Người còn sống thì mắt vẫn thấy, tai vẫn nghe. Tu là biết giữ cửa. Thấy thì thấy, nhưng biết mình đang thấy. Nghe thì nghe, nhưng biết mình đang nghe. Khi biết rõ như vậy, trần đến rồi trần đi, không ở lại làm chủ nhà.

Có một cách thực tập rất đơn giản. Mỗi ngày, chọn một lúc để ý đến một trần. Lúc ăn cơm, chỉ để ý đến vị. Nhai chậm, biết vị ngọt, vị mặn, vị chua. Lúc đi bộ, chỉ để ý đến xúc. Biết chân chạm đất, gió chạm mặt. Lúc ngồi yên, chỉ để ý đến thanh. Nghe tiếng xe xa, tiếng chim gần, rồi để chúng đi qua.

Tập như vậy, dần dần mình sẽ thấy: sáu trần vẫn đó, nhưng mình không còn bị chúng lôi đi. Mắt thấy áo đẹp, mình mỉm cười, đi tiếp. Tai nghe lời chê, mình nghe rõ, rồi buông xuống. Mũi ngửi mùi thơm, mình thưởng thức, không cần ăn thêm.

Sáu trần là thế giới. Sáu căn là cửa vào thế giới. Hiểu được sáu trần, mình hiểu được đời sống của chính mình. Không cần trốn khỏi chợ đời. Chỉ cần biết mình đang ở trong chợ, và biết cửa nào đang mở. Người giữ được sáu cửa của mình, đi đâu cũng an.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — lục căn làm nhân, lục trần làm duyên mà thành lục thức (tr. 58)
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — thai hấp lấy lục trần thành ra lục căn (tr. 68)
Bài liên quanTứ vô sắc định: khi tâm vượt khỏi hình sắcLục thông: sáu khả năng mở ra khi tâm đã sạchThất xứ trưng tâm: Phật hỏi A Nan, tâm ở đâu