🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Hành uẩn: những thói quen âm thầm lái đời mình

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Sáng nào cũng vậy. Chuông báo thức reo, tay anh Hùng với lấy điện thoại trước cả khi mở mắt. Lướt vài tin, rồi mới ngồi dậy. Ra khỏi nhà, anh đi đúng một con đường, ghé đúng một quán cà phê, gọi đúng một món như mọi ngày. Tới ngã tư quen thuộc, xe phía trước thắng gấp, anh bực lên như mọi ngày. Cả buổi sáng trôi qua mà anh gần như không quyết định gì mới. Không phải anh lười suy nghĩ. Mà là thói quen đã quyết định thay anh.

Người ta hay tưởng mình sống bằng những quyết định lớn. Thật ra phần lớn một ngày sống bằng những việc lặp đi lặp lại. Ăn gì, nói câu gì khi bực, cầm điện thoại lên lúc nào, tiêu tiền ra sao. Mỗi việc nhỏ đó, làm một lần thì chưa thành gì. Làm mười lần, trăm lần, nó thành một cái nếp. Cái nếp đó âm thầm lái đời mình, nhiều khi còn mạnh hơn cả ý muốn.

Trong sách Phật, phần này có một cái tên: hành uẩn. Ngũ uẩn là năm nhóm hợp lại thành con người mình: sắc là thân, thọ là cảm giác, tưởng là cái nhãn mình dán lên mọi thứ, hành là những tạo tác của tâm, thức là cái biết. Hành uẩn chính là nhóm thứ tư đó. Sách Phật Học Chỉ Nam dẫn lời chú giải: người tạo ra ngôi nhà chính là hành uẩn, tức là những hành động tạo tác của tâm thức, tâm tư, tư duy, tư tưởng. Nói bằng lời thường, hành uẩn là những gì tâm mình cứ làm đi làm lại, rồi thành thói.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim giải thích thêm chữ hành. Hành có nghĩa là hành động tạo tác, là xếp đặt, sửa soạn, kết cấu. Hễ đã có sự hành động tạo tác, tất là thành ra có cái nếp, cái vết. Rồi cứ theo cái nếp, cái vết ấy mà sinh hóa mãi. Câu này nghe thì cổ, nhưng soi vào đời sống thì rất thật. Lần đầu mình nổi giận với con, mình còn thấy ngượng. Lần thứ mười, mình giận rất nhanh, rất tự nhiên, như thể đó là tính mình. Không phải tính mình như vậy từ đầu. Mà là cái nếp giận đã hằn sâu.

Cái nếp không chỉ có nếp xấu. Người quen dậy sớm tập thể dục, tới giờ là chân tự bước ra khỏi nhà. Người quen để dành một ít tiền mỗi tháng, tới kỳ lương là tay tự chuyển khoản, không cần đắn đo. Người quen nói lời cảm ơn, gặp ai cũng nhẹ nhàng. Những nếp tốt đó cũng là hành uẩn. Chúng cũng lái đời mình, nhưng lái về phía nhẹ nhàng hơn. Cho nên câu hỏi không phải là mình có thói quen hay không. Ai cũng có. Câu hỏi là thói quen của mình đang lái mình đi đâu.

Nhiều người muốn đổi đời bằng một quyết định lớn: từ mai sẽ khác hẳn. Nhưng cái nếp không đổi bằng quyết tâm một đêm. Nó đổi bằng một lần làm khác, rồi một lần nữa, rồi nhiều lần nữa. Giống như đi trên cỏ, lần đầu chưa thành đường. Đi mãi một lối, cỏ rạp xuống thành đường mòn. Muốn có đường mới, phải bước lên cỏ mới, bước đều mỗi ngày. Ngày đầu còn lạ chân, còn quên. Ngày thứ hai mươi, chân tự tìm đường mới.

Thực tập thì bắt đầu rất nhỏ. Chỉ cần dừng một nhịp trước khi làm theo thói cũ. Điện thoại rung, đừng cầm lên ngay, thở một hơi rồi hãy cầm. Câu giận lên tới miệng, đừng nói ngay, uống một ngụm nước rồi hãy nói. Muốn mua một món không cần, đừng bấm mua ngay, để qua một đêm rồi hãy tính. Một nhịp dừng đó chính là lúc mình lấy lại tay lái. Không cần thắng thói quen, chỉ cần đừng để nó chạy tự động.

Có một điều cần nói rõ. Hiểu hành uẩn không phải để tự trách mình. Không ai chọn sinh ra với những cái nếp đã có sẵn từ gia đình, từ xóm làng, từ bao nhiêu năm sống. Mình chỉ có thể chịu trách nhiệm từ hôm nay trở đi, với một nếp nhỏ mình chọn đổi. Đừng đổi mười thứ cùng lúc. Chọn một thứ thôi. Một thứ làm được mỗi ngày, dù nhỏ, cũng hơn mười thứ chỉ quyết tâm trong đầu.

Thử nhìn lại một ngày của mình mà xem. Buổi sáng mình làm gì đầu tiên. Lúc mệt mình tìm đến cái gì. Lúc buồn mình nói với ai, nói bằng giọng nào. Những câu trả lời đó chính là hành uẩn của mình đang hiện ra. Thấy được nó là đã đi được nửa đường. Vì cái gì mình thấy rõ, mình mới sửa được. Cái gì mình cứ làm trong vô thức, nó cứ lái mình đi mãi.

Đời mình không đổi trong một buổi sáng. Nhưng một buổi sáng làm khác đi, lặp lại nhiều buổi sáng, sẽ thành một đời khác. Hành uẩn dạy mình điều đó: con người không phải là một cái gì cố định. Con người là tổng của những gì mình lặp lại mỗi ngày. Muốn biết mình sẽ thành ai, đừng hỏi mình mơ gì. Hãy nhìn mình đang lặp lại điều gì.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ) — trang 82
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 32
Bài liên quanThức uẩn: cái biết cứ chạy theo sáu cửa giác quanChánh tinh tấn: siêng đúng chỗ, đừng siêng mùChánh định: tâm đứng yên một chỗ thì thấy rõ