Buổi sáng ở chợ, bà bán rau đếm tiền rất nhanh. Tay bà thoăn thoắt. Mắt bà không cần nhìn. Bà đếm bằng cảm giác. Hỏi bà đếm làm sao, bà cười. Bà bảo đếm riết rồi quen. Con số nó ở trong tay, không ở trong đầu.
Người xưa cũng tin con số có cái lý của nó. Nhưng họ không dùng con số để khoe mình giỏi tính. Họ dùng con số để hiểu trời đất. Hai bức vẽ nổi tiếng nhất trong Kinh Dịch đều là con số. Một bức gọi là Hà Đồ. Một bức gọi là Lạc Thư.
Sách Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư ghi lại một câu rất lạ. Phục Hi vẽ Hà Đồ để trống giữa, đó là Tiên Thiên vậy. Đó là Tổ Khiếu trong thân ta vậy. Nghe qua tưởng khó. Nói dễ lại thì thế này. Bức vẽ Hà Đồ có mười con số, xếp quanh bốn phía. Nhưng ở giữa, người ta để trống. Cái trống đó không phải là thiếu. Cái trống đó là chỗ quan trọng nhất.
Trong nhà mình cũng vậy. Cái phòng khách để trống một khoảng thì nhà mới thở được. Cái bàn ăn để trống một chỗ thì mới có chỗ cho khách ngồi. Cái đầu mình để trống một chút thì mới nghe được người khác nói. Người xưa để trống ở giữa Hà Đồ, là để nhắc mình một điều. Đừng lấp đầy mọi thứ. Phải chừa chỗ cho cái chưa biết.
Cũng trong cuốn sách đó, có một đoạn nói về con số. Tám tám sáu mươi tư là số của Hà Đồ. Rồi chia làm chín. Chín chín tám mươi mốt, là số của Lạc Thư. Sáu mươi tư là số quẻ trong Kinh Dịch. Tám mươi mốt là số của Lạc Thư. Nghe thì như chuyện toán học. Nhưng ý của người xưa không nằm ở phép tính. Ý của họ nằm ở chỗ này. Trời đất có trật tự. Mọi thứ đều có số của nó. Hiểu được cái số đó, là hiểu được cái trật tự đó.
Ngày nay, người ta cũng sống với con số. Lương tháng bao nhiêu. Nợ bao nhiêu. Con mình được mấy điểm. Nhà mình mấy mét vuông. Con số ở khắp nơi. Nhưng nhiều người bị con số làm cho khổ. Lương người ta cao hơn mình thì mình buồn. Điểm con nhà người ta cao hơn thì mình lo. Nhà người ta to hơn thì mình tủi. Con số vốn là để đo. Nhưng mình lại lấy nó để so. Đo thì giúp mình biết mình đang ở đâu. So thì chỉ làm mình mệt.
Người xưa nhìn Hà Đồ, Lạc Thư để học một bài học khác. Con số là cái khung. Nhưng cái sống được hay không, nằm ở cái khoảng trống ở giữa. Giống như cái bánh xe. Cái vành thì tròn. Nhưng cái xe chạy được là nhờ cái lỗ ở giữa để tra trục. Không có cái lỗ đó, vành xe chỉ là một miếng gỗ tròn. Vô dụng.
Đời người cũng vậy. Có người tính toán giỏi lắm. Cái gì cũng tính. Ăn cũng tính. Chơi cũng tính. Giúp ai cũng tính xem mình được gì. Tính riết, thành ra khô khan. Không còn chỗ cho cái bất ngờ, cái tử tế, cái thương người. Người như vậy, con số thì đúng. Nhưng đời sống thì sai.
Ngược lại, có người chẳng tính gì hết. Tiêu xài không tính. Làm ăn không tính. Tới đâu hay tới đó. Người như vậy, sống thì thoải mái. Nhưng tới lúc khó khăn, không có gì để chống đỡ. Con số cũng cần. Tính toán cũng cần. Chỉ là đừng để con số làm chủ mình.
Hà Đồ dạy mình biết cái gốc. Lạc Thư dạy mình biết cái biến. Một cái nói về cái đã có sẵn. Một cái nói về cái đang đổi thay. Đọc cả hai, mới thấy đủ. Giống như đi chợ. Phải biết tiền trong túi mình có bao nhiêu. Đó là Hà Đồ. Nhưng cũng phải biết giá rau hôm nay lên hay xuống. Đó là Lạc Thư. Biết một mà không biết hai, đi chợ cũng mua hớ.
Cho nên, đừng sợ con số. Cũng đừng thờ con số. Con số là cái khung để mình sống cho ngay ngắn. Còn cái làm cho đời mình đáng sống, nó nằm ở khoảng trống ở giữa. Khoảng trống đó là lòng tốt. Là sự nhường nhịn. Là một câu nói tử tế đúng lúc. Là một lần mình giúp người mà không tính toán.
Người xưa vẽ Hà Đồ để trống giữa. Họ đã nói hết rồi. Cái quan trọng nhất trong đời, không đếm được. Nhưng không có nó, mọi con số đều vô nghĩa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư