Có một anh bán hàng rong ở chợ. Anh bán trái cây. Trái nào ngon thì anh nói ngon. Trái nào chua thì anh nói chua. Khách mua lần đầu thì cười. Khách mua lần sau thì tin. Tới giờ, sạp của anh lúc nào cũng đông. Người ta hỏi anh có bí quyết gì. Anh bảo không có. Chỉ là mình nói thật. Nói thật thì khách tin. Khách tin thì họ quay lại.
Chuyện nhỏ như vậy. Nhưng nó là cả một bài học lớn trong Kinh Dịch. Chữ Thành.
Sách Bói Dịch Diễn Cầm Tam Thế ghi một câu rất ngắn. Hào một: phải lấy thành tin để kết hợp với người. Nghĩa là, muốn gắn bó với ai, muốn làm ăn với ai, muốn sống với ai, thì cái đầu tiên phải có là lòng thành và sự tin cậy. Không có cái đó, mọi thứ khác đều vô ích.
Thành là gì? Thành là thật. Thật với người. Và thật với mình. Nhiều người tưởng thành là nói hết mọi thứ mình nghĩ. Không phải. Có những lời thật mà nói ra chỉ làm người khác đau, không giúp ích gì. Thành không phải là nói hết. Thành là không giả. Không giả vờ tốt. Không giả vờ hiểu. Không giả vờ đồng ý khi trong lòng mình không đồng ý.
Có một cô bạn tôi, đi làm công ty. Cô ấy không thích công việc đó. Nhưng cô ấy cứ nói với mọi người là cô ấy yêu công việc lắm. Nói riết, cô ấy tưởng mình yêu thật. Tới một ngày, cô ấy kiệt sức. Bác sĩ bảo cô ấy bị stress nặng. Cô ấy mới dám thừa nhận với mình một điều. Cô ấy không hề thích công việc đó. Cô ấy chỉ sợ người ta chê mình không chịu khó. Cái giá của việc không thành thật với mình, là mình sống một đời không phải của mình.
Thành thật với mình khó hơn thành thật với người khác. Với người khác, mình còn có thể chọn lúc nói, chọn cách nói. Với mình, thì không trốn được. Mình biết mình đang nghĩ gì. Mình biết mình đang sợ cái gì. Mình biết mình đang tham cái gì. Nhưng nhiều người cứ lờ đi. Họ bận rộn. Họ ồn ào. Họ làm đủ thứ để khỏi phải ngồi yên mà nghe lòng mình nói.
Kinh Dịch dạy rằng, chữ Thành phải có từ hào đầu tiên. Hào đầu là cái gốc. Gốc mà không thành, thì cả quẻ đều lệch. Đời người cũng vậy. Cái gốc là lòng mình. Lòng mình mà không thật, thì mọi việc mình làm sau đó đều méo mó. Mình giúp người mà trong lòng chỉ mong người ta khen, thì cái giúp đó không còn là giúp nữa. Mình xin lỗi mà trong lòng không thấy mình sai, thì cái xin lỗi đó không còn là xin lỗi nữa.
Làm sao để tập chữ Thành? Có một cách rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, hỏi mình ba câu. Hôm nay mình đã nói dối ai chưa? Hôm nay mình đã giả vờ điều gì chưa? Hôm nay mình đã làm điều gì mà trong lòng mình không muốn làm? Không cần trả lời cho ai nghe. Chỉ cần trả lời cho mình nghe. Làm như vậy một thời gian, mình sẽ thấy lòng mình nhẹ đi rất nhiều.
Có người hỏi, thành thật như vậy thì có thiệt không? Có chứ. Có khi mình thiệt trước mắt. Mình nói thật là mình không biết, thì người ta có thể chê mình dốt. Mình nói thật là mình sai, thì người ta có thể trách mình. Nhưng cái thiệt đó là thiệt nhỏ. Còn cái được thì lớn. Được lòng tin. Được giấc ngủ ngon. Được sống đúng với mình.
Anh bán trái cây ở chợ, anh nói thật nên trái chua anh bán rẻ hơn. Có người bảo anh dại. Trái chua mà nói chua thì ai mua? Nhưng khách mua trái chua của anh về làm mứt, làm nước chấm. Họ cần trái chua. Họ quay lại vì anh nói thật. Cái thật của anh, cuối cùng lại là cái giúp anh bán được nhiều nhất.
Chữ Thành cũng vậy. Nó không phải là một đức tính để khoe. Nó là một cách sống để nhẹ lòng. Người thành thật với mình, đi đâu cũng không sợ bị lộ. Vì họ không giấu gì hết. Người thành thật với người, nói gì người ta cũng tin. Vì họ đã chứng minh bằng cả đời sống của mình.
Cho nên, đừng vội hỏi làm sao để người khác tin mình. Hãy hỏi mình đã tin mình chưa. Mình đã thành thật với mình chưa? Trả lời được câu đó, thì chữ Thành đã có gốc rồi. Gốc có rồi, cành lá tự nhiên sẽ mọc.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư