🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Chữ Đức trong Kinh Dịch: đức dày thì chở được việc lớn

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Có một người đàn ông trong xóm tôi, ai cũng gọi là bác Ba.

Bác Ba không giàu. Nhà bác nhỏ, xe bác cũ, áo bác mặc đã sờn vai. Nhưng nhà nào trong xóm có chuyện, người ta cũng chạy sang gọi bác Ba. Đám cưới cần người đứng ra lo. Đám tang cần người sắp xếp. Hai nhà cãi nhau, người ta mời bác Ba sang làm hòa.

Tôi hỏi bác có bí quyết gì. Bác cười: có gì đâu, mình sống tử tế thì người ta thương. Mình nóng nảy thì người ta sợ. Sợ thì người ta tránh, thương thì người ta tới.

Lớn lên đọc Kinh Dịch, tôi mới biết cái tử tế của bác Ba có một cái tên rất đẹp trong sách. Đó là chữ Đức. Và quẻ Khôn dạy về đức bằng một câu ngắn gọn: địa thế Khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật.

Đất là quẻ Khôn. Đất thế nào? Đất lặng. Đất thấp. Đất không tranh cao với núi, không tranh sáng với trời. Nhưng núi đứng được là nhờ đất đỡ. Cây lớn được là nhờ đất nuôi. Nhà cao mấy tầng cũng phải đứng trên đất.

Người quân tử coi thế đất mà lo cho đức mình dày lên. Đức dày thì chở được việc lớn. Như đất dày thì chở được núi, chở được nhà, chở được cả một làng.

Chữ Đức trong sách không phải là chuyện cao xa. Đức là cách mình sống mỗi ngày. Nói một lời thì giữ lời ấy. Hứa một việc thì làm việc ấy. Thấy người khó thì giúp trong khả năng của mình. Thấy mình sai thì nhận, không đổ cho người khác.

Đức dày lên từ những việc nhỏ như vậy. Không ai nhìn thấy đức dày lên từng ngày. Giống như không ai nhìn thấy đất dày lên từng ngày. Nhưng đến một lúc nào đó, việc lớn tới, người có đức dày thì đứng vững. Người không có đức thì sụp.

Tôi từng thấy một người làm ăn rất giỏi, kiếm tiền rất nhanh. Nhưng anh ta hay thất hứa. Hẹn khách rồi bỏ. Vay tiền rồi quên. Lúc đầu ai cũng nể anh ta giàu. Vài năm sau, không ai muốn làm ăn với anh ta nữa. Tiền vẫn còn đó. Nhưng cái chở tiền thì mất rồi. Đức mỏng thì chở không nổi việc lớn. Tiền nhiều mà đức mỏng, tiền cũng rời đi.

Ngược lại, bác Ba trong xóm tôi không có gì nhiều. Nhưng bác chở được cả xóm. Vì đức của bác dày. Người ta tin bác. Tin là một thứ rất lạ. Nó không mua được. Nó chỉ có được khi mình sống tử tế đủ lâu.

Sách Dịch nói đất là thuận. Thuận là gì? Thuận là không chống lại lẽ phải. Trời mưa thì đất nhận nước. Hạt rơi thì đất ủ hạt. Người ta dẫm lên đất, đất vẫn lặng. Người ta đào đất, đất vẫn cho. Cái thuận của đất không phải là nhu nhược. Đó là sức chịu đựng. Chịu được thì mới nuôi được.

Làm cha mẹ cũng vậy. Con cái hư, mắng một trận thì dễ. Nhưng mắng xong rồi con có nên người không? Hay nó chỉ sợ mình thêm một chút, rồi xa mình thêm một chút? Người có đức dạy con bằng sự bền bỉ. Nói một lần chưa nghe thì nói lần hai. Làm gương hoài, đến khi con nhìn thấy mà học theo.

Làm sếp cũng vậy. Ra lệnh thì dễ. Nhưng người ta làm vì sợ thì làm cho xong. Người ta làm vì tin thì làm cho tốt. Cái khác nhau nằm ở đức của người đứng đầu. Đức dày thì người ta theo. Đức mỏng thì người ta bỏ đi lúc khó khăn nhất.

Cho nên người xưa dạy lo cho đức dày trước khi lo việc lớn. Muốn làm việc lớn mà đức chưa dày, giống như muốn xây nhà cao mà nền chưa chắc. Xây lên rồi cũng phải đập đi làm lại. Có khi còn sập xuống đè cả mình.

Đức dày không có nghĩa là hiền đến mức ai làm gì cũng được. Đất hiền nhưng đất cũng có lúc động. Người có đức cũng biết nói không. Biết từ chối việc sai. Biết giữ ranh giới. Nhưng cái cứng của người có đức khác với cái cứng của người nóng nảy. Một bên là giữ lẽ phải. Một bên là giữ cái tôi.

Muốn đức dày thì phải làm sao? Sách không dạy một phép màu nào cả. Chỉ dạy một điều: sống thuận như đất. Mỗi ngày bớt đi một lời nặng. Bớt đi một lần thất hứa. Thêm vào một lần giúp người. Thêm vào một lần nhận lỗi.

Lâu ngày, đức dày lên lúc nào không hay. Đến khi việc lớn tới, mình không cần phải gồng. Đất đã dày thì tự nó chở được. Người đã dày đức thì tự người ta tìm tới.

Bác Ba trong xóm tôi có lẽ chưa từng đọc Kinh Dịch. Nhưng bác sống đúng như quẻ Khôn dạy. Lặng lẽ, bền bỉ, chịu đựng, nuôi dưỡng. Và cả xóm, ai cũng muốn đứng trên mảnh đất của bác.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Dịch Trọn Bộ — trang 135 (Địa thế Khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật: thế đất là quẻ Khôn, đấng quân tử coi đó mà lo cho đức dày)
• Kinh Dịch Lược Giải — trang 41 (quẻ Khôn sáu hào đều âm, tầng lớp chồng chất, tượng như đất; quân tử dĩ hậu đức tải vật)
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập 2 — trang 61 (Quân tử dĩ hậu đức tải vật: tượng rằng Khôn thế thuận thừa, nên người quân tử lo cho đức dày)
Bài liên quanÂm dương trong nhà ở: cửa sáng, bếp ấm theo Kinh DịchKinh Dịch dạy con: uốn cây từ lúc còn nonCát, hung, hối, lận: bốn chữ nói hết kết quả một việc