🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Kinh Dịch dạy con: uốn cây từ lúc còn non

Kinh Dịch trong đời sống · 6 phút đọc

Con tôi lên năm tuổi, hỏi đủ thứ trên đời.

Sao trời lại tối. Sao cá lại bơi. Sao mưa lại rơi. Sao bà lại già. Một ngày hỏi cả trăm câu, có câu tôi trả lời được, có câu tôi cũng không biết. Có lúc mệt, tôi bảo con đừng hỏi nữa. Con im một lúc, rồi lại hỏi tiếp.

Sau này đọc Kinh Dịch, tôi mới hiểu: cái hỏi hoài của trẻ con không phải là phiền. Đó chính là quẻ Mông. Mông là dốt nát, mịt mùng, thơ ngây. Đứa trẻ còn mông muội, cần phải khải mông, tức là mở cái tối tăm ấy ra.

Quẻ Mông dạy một điều rất quan trọng về việc dạy con. Dạy trẻ không phải là nhồi chữ vào đầu nó. Dạy trẻ là khai phóng. Là mở đường cho nó tự thấy, tự hiểu, tự lớn lên. Sách chép rằng quẻ Mông muốn đề cập đến công trình giáo hóa, để khai phóng cho con người. Giáo hóa, chứ không phải áp đặt.

Nhiều cha mẹ dạy con bằng cách ra lệnh. Học đi. Ngồi yên. Không được hỏi nữa. Lệnh thì dễ. Nhưng lệnh không mở được cái tối tăm trong đầu trẻ. Nó chỉ làm trẻ sợ. Sợ thì im. Im không có nghĩa là hiểu. Im chỉ có nghĩa là nó không dám hỏi nữa.

Người xưa dạy khác. Quẻ Mông nói: phải cho trinh chính, mới hay, mới lời. Trinh chính là ngay thẳng, là đúng đắn. Dạy con phải dạy bằng cái đúng, cái ngay. Không dạy bằng lời dọa. Không dạy bằng roi vọt. Không dạy bằng cách so sánh con mình với con người ta.

Tôi nhớ có lần con tôi làm vỡ cái ly. Nó sợ lắm, đứng nép vào góc. Tôi suýt nữa thì mắng. Rồi tôi nhớ ra: ly vỡ thì mua ly khác. Nhưng nếu mình mắng lúc nó đang sợ, thì lần sau nó làm vỡ cái gì, nó sẽ giấu. Giấu một lần thì giấu mãi. Đến khi lớn, nó làm sai việc lớn, nó cũng giấu.

Cho nên tôi ngồi xuống, hỏi con có đứt tay không. Con lắc đầu. Tôi nói: lần sau cầm ly bằng hai tay nhé. Con gật đầu, rồi tự đi lấy chổi quét. Nó quét không sạch. Nhưng nó học được một điều: làm vỡ thì dọn. Làm sai thì sửa. Không cần phải sợ.

Đó là cách quẻ Mông dạy. Trẻ thơ như sương mù buổi sớm, mông lung, không thấy rõ núi. Sương mù không tan bằng cách quát. Sương mù tan khi mặt trời lên. Người lớn chính là mặt trời của trẻ. Mình sáng, nó mới thấy đường.

Dạy con cũng giống như uốn cây. Cây non uốn lúc còn mềm thì được. Đợi cây đã cứng, uốn là gãy. Dạy con cũng vậy. Dạy lúc còn nhỏ thì dễ. Đợi đến khi nó lớn, tính đã thành, muốn sửa thì khó gấp mười lần.

Nhưng uốn cây không có nghĩa là bẻ cây. Uốn là nương theo dáng cây mà dìu nó lên thẳng. Đứa trẻ nào cũng có cái hay riêng. Đứa hay vẽ thì cho nó vẽ. Đứa hay hỏi thì cho nó hỏi. Đứa hiếu động thì cho nó chạy nhảy. Ép một đứa trẻ hay vẽ ngồi học toán cả ngày, thì nó không giỏi toán thêm, mà còn ghét cả vẽ.

Người xưa nói dạy con phải biết khải mông. Khải là mở. Mông là tối. Mở cái tối ra, chứ không phải đổ cái sáng của mình vào. Mỗi đứa trẻ là một cái tối khác nhau. Có đứa tối vì chưa biết chữ. Có đứa tối vì chưa biết chia sẻ. Có đứa tối vì sợ người lạ. Mình phải nhìn xem nó tối ở chỗ nào, rồi mở đúng chỗ ấy.

Muốn vậy, cha mẹ phải kiên nhẫn. Kiên nhẫn nghe con hỏi. Kiên nhẫn trả lời lần thứ mười. Kiên nhẫn chờ con làm sai rồi làm lại. Kiên nhẫn là thứ khó nhất của việc dạy con. Vì cha mẹ cũng mệt. Cũng bận. Cũng có lúc muốn yên tĩnh.

Nhưng nghĩ lại, con mình hỏi mình, tức là nó còn tin mình. Đến một ngày nó không hỏi nữa, không phải vì nó đã biết hết. Mà vì nó đã tìm người khác để hỏi. Lúc ấy, mình có muốn dạy cũng không còn ai nghe.

Cho nên dạy con theo quẻ Mông, nói cho cùng, chỉ có ba chữ: mở, ngay, bền. Mở cái tối của con ra. Dạy bằng cái ngay, cái đúng. Và bền bỉ, ngày nào cũng làm, không bỏ giữa chừng.

Cây non hôm nay, mai thành cây lớn. Đứa trẻ hôm nay hỏi trăm câu, mai thành người biết nghĩ. Việc của cha mẹ không phải là trả lời hết trăm câu ấy. Việc của cha mẹ là giữ cho nó còn dám hỏi. Còn dám hỏi, là còn đang lớn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập 2 — trang 91 (tiếp tới quẻ Mông: Mông là dốt nát, mịt mùng, thơ ngây)
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập 2 — trang 92 (quẻ Mông đề cập đến công trình giáo hóa, để khai phóng; phải cho trinh chính, mới hay, mới lời)
• Bói Dịch Diễn Cầm Tam Thế — trang 10 (quẻ Mông có nghĩa là trẻ thơ mê muội và ngây thơ, tượng trưng sự tối tăm)
• Phương pháp tự dự đoán nhanh — trang 122 (quẻ Mông biểu thị đứa trẻ còn mông muội, cần phải khải mông)
Bài liên quanCát, hung, hối, lận: bốn chữ nói hết kết quả một việcSáu mươi bốn quẻ là sáu mươi bốn hoàn cảnh đờiHào từ và tượng từ: đọc Kinh Dịch bằng hình ảnh