🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Cùng tắc biến: người làm ăn nhỏ đổi cách mà vẫn giữ nghề

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Chị Lan bán bánh tráng trộn ở một con hẻm tại Gò Vấp. Mấy tháng đầu, khách đông. Chị bán từ chiều tới tối, có hôm hết hàng trước giờ đóng cửa. Rồi con hẻm đào đường. Xe cộ tránh đi đường khác. Khách quen cũng thưa dần. Một buổi chiều, chị ngồi nhìn mâm bánh tráng còn nguyên, tự hỏi hay là mình hết duyên với nghề này rồi.

Chị định dẹp quán. May mà hôm đó có bà cụ hàng xóm ghé qua. Bà cụ nói một câu rất nhẹ: hết đường này thì đi đường khác, chứ đừng vội bỏ nghề. Chị Lan nghe xong, tối đó ngồi nghĩ lại. Đường hẻm bị đào, nhưng khách thì vẫn ăn bánh tráng. Vấn đề không phải là món của chị dở đi. Vấn đề là khách không tới được chỗ chị nữa. Vậy thì chị phải tới chỗ khách.

Hôm sau, chị nhờ đứa cháu chụp hình mâm bánh tráng, đăng lên nhóm khu phố. Chị nhận đặt hàng qua điện thoại, giao trong vòng hai cây số. Tuần đầu chỉ được vài đơn. Tuần sau, khách cũ tìm lại được chị. Có người đặt cho cả công ty. Quán nhỏ trong hẻm vẫn đó, nhưng cách bán đã khác. Chị vẫn trộn bánh tráng như cũ, vẫn cái vị cũ, chỉ đổi cách đưa món tới tay khách.

Người xưa có một câu rất gọn về chuyện này. Trong sách Dịch, người ta nói rằng khi mọi sự đi tới cùng cực thì sẽ biến đổi, biến đổi rồi sẽ thông. Câu ấy không phải là lời an ủi suông. Nó là một cách nhìn đời. Cái gì đi tới chỗ tận cùng, chỗ không đi tiếp được nữa, thì chính chỗ đó là chỗ phải đổi. Không đổi thì tắc. Đổi thì thông.

Chuyện làm ăn nhỏ cũng vậy. Nhiều người gặp khó thì nghĩ ngay tới chuyện bỏ. Bỏ quán, bỏ nghề, bỏ hẳn. Nhưng bỏ là một cách đổi, mà đổi cách làm mới là cách đổi thường đúng hơn. Cùng một món ăn, cùng một tay nghề, chỉ cần đổi cách bán, đổi giờ bán, đổi chỗ bán, đổi cách gọi khách, là con đường đã khác. Người làm ăn nhỏ không có vốn lớn để chịu đựng lâu. Nhưng bù lại, người nhỏ xoay trở nhanh. Quán lớn đổi một lần phải họp bàn cả tháng. Quán nhỏ tối nay nghĩ, sáng mai làm được ngay.

Đổi cách làm cũng có thứ tự của nó. Trước hết, phải nhìn cho rõ cái gì đang tắc. Khách không tới vì đường đào, hay vì món mình nhạt đi? Hai cái tắc khác nhau thì cách đổi cũng khác nhau. Nếu món nhạt đi thì phải sửa món trước, quảng cáo sau cũng vô ích. Nếu đường tắc mà món vẫn ngon, thì chỉ cần tìm cách đưa món tới khách. Nhiều người vội đổi mà không biết mình tắc ở đâu, đổi lung tung, cuối cùng mệt mà không khá lên.

Thứ hai, đổi cách nhưng đừng đổi lòng. Chữ tín là cái gốc của người làm ăn nhỏ. Khách quay lại không phải vì quảng cáo hay, mà vì lần trước ăn thấy ngon, thấy sạch, thấy chủ quán thật thà. Đổi cách bán qua mạng, giao hàng tận nơi, làm thêm món mới theo mùa, tất cả đều được. Nhưng đừng vì muốn rẻ mà bớt nguyên liệu, đừng vì muốn nhanh mà làm ẩu. Cái đổi mà làm mất lòng tin thì đổi xong cũng tắc lại, mà lần tắc sau còn khó gỡ hơn lần trước.

Thứ ba, đổi từng bước một, đừng đổi tất cả cùng lúc. Hôm nay thử nhận đơn qua điện thoại. Được thì tuần sau thử giao xa hơn một chút. Được nữa thì thử thêm một món mới. Mỗi bước nhỏ đều cho mình biết bước đó đúng hay sai. Đổi ào ạt thì khi sai cũng không biết sai ở đâu. Người xưa nói biến đổi rồi sẽ thông, nhưng biến đổi ở đây là biến từng chút, theo đúng chỗ tắc, chứ không phải đập hết đi làm lại từ đầu.

Cũng có lúc đổi cách làm rồi mà vẫn chưa thông. Lúc đó đừng vội kết luận là mình sai đường. Có những cái đổi cần thời gian mới thấy kết quả. Khách cũ phải nghe tin, phải thử lại, phải quen với cách đặt hàng mới. Một tuần chưa đủ thì cho nó một tháng. Nhưng nếu một tháng mà vẫn không nhúc nhích, thì phải ngồi xuống xem lại. Có khi chỗ tắc nằm ở chỗ khác, mình đổi chưa trúng. Đổi tiếp, nhưng đổi có suy nghĩ, không đổi trong hoảng loạn.

Chị Lan bây giờ vẫn bán ở con hẻm cũ. Đường đã làm xong, khách lại ghé. Nhưng chị vẫn giữ việc nhận đơn qua điện thoại. Có thêm một đường bán, quán của chị vững hơn trước. Chị nói với đứa cháu rằng hồi đó suýt nữa chị dẹp quán, may mà chị chỉ đổi cách bán chứ không bỏ nghề. Câu chuyện của chị không có gì lớn lao. Nó chỉ là một minh chứng nhỏ cho câu nói của người xưa: khi đã tới cùng đường, đừng đứng đó than. Đổi cách đi, đường sẽ thông.

Kinh Dịch ở đây chỉ là một cách nhìn đời để tham khảo, không phải lời phán về vận mệnh của ai. Mỗi người, mỗi quán có hoàn cảnh riêng. Nhưng cái lý thì chung: hết đường thì đổi cách, đổi cách mà giữ được lòng, giữ được nghề, thì con đường mới sẽ mở ra.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn tập 1 (Yếu chỉ) — nguyên lý biến dịch, 'Dịch cùng tắc biến', tr. 53
• Khổng Minh Thần Toán — 'Tận cùng tắc biến, biến tắc thông', tr. 109
Bài liên quanQuẻ Khiêm trong nhà: người biết nhường thì nhà yênQuẻ Kiển và người làm ăn xa: đường khó thì quay về sửa mìnhQuẻ Tỉnh và nghề truyền thống: giữ giếng xưa giữa đời mới