🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Âm dương trong một ngày: làm thì làm, nghỉ thì nghỉ

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Anh Minh làm bảo vệ ca đêm cho một tòa nhà. Tối đi làm, sáng về ngủ. Ngủ được vài tiếng thì con nhỏ khóc, vợ gọi dậy phụ việc nhà. Chiều chợp mắt thêm một lúc rồi lại đi làm. Được nửa năm, anh bắt đầu hay quên, hay cáu, người lúc nào cũng mệt. Đi khám, bác sĩ nói không có bệnh gì nặng, chỉ là thiếu ngủ triền miên, cơ thể kiệt sức. Anh nói với vợ rằng mình làm việc chăm chỉ mà sao càng ngày càng yếu. Vợ anh đáp: anh làm thì nhiều, nhưng anh có nghỉ bao giờ đâu.

Nhiều người sống như anh Minh. Làm việc thì không tiếc sức, nghỉ ngơi thì tiếc thời gian. Có người làm từ sáng tới khuya, cuối tuần cũng làm thêm. Có người trẻ thức đêm liên tục, nói rằng tuổi trẻ phải tranh thủ. Ai cũng nghĩ rằng làm nhiều thì được nhiều. Nhưng cơ thể con người không phải cái máy. Máy còn phải tắt để nguội, huống gì con người.

Người xưa nhìn chuyện này bằng hai chữ âm dương. Trong sách Dịch có câu rằng âm biến dương, dương biến âm. Lại có câu rằng cương nhu thay nhau mà sinh biến hóa. Nghĩa là mọi sự trong trời đất đều đổi qua đổi lại giữa hai mặt: sáng và tối, nóng và lạnh, cứng và mềm, động và tĩnh. Biến thiên thì như thủy triều, như ngày đêm, như thức ngủ, như hô hấp. Không có cái gì chỉ ở một phía mãi mà sống được. Ngày mà không có đêm thì cây cối cũng cháy khô. Người mà chỉ thức không ngủ thì sớm muộn cũng gục.

Một ngày của con người cũng là một vòng âm dương nhỏ. Ban ngày làm việc, đó là dương. Ban đêm ngủ nghỉ, đó là âm. Hai cái phải đổi nhau đều đặn thì người mới khỏe. Làm việc quá sức là dương quá nhiều, âm không đủ. Ngủ li bì cả ngày, không vận động, là âm quá nhiều, dương không đủ. Cả hai thái quá đều sinh bệnh. Người khỏe không phải là người làm nhiều nhất, mà là người biết đổi nhịp đúng lúc: làm thì làm hết sức, nghỉ thì nghỉ cho đàng hoàng.

Nghỉ ngơi ở đây không phải là lười biếng. Nghỉ ngơi là một phần của làm việc. Người ngủ đủ thì sáng ra đầu óc tỉnh táo, làm việc nhanh hơn, ít sai hơn. Người thiếu ngủ thì làm chậm, hay quên, hay cáu gắt với đồng nghiệp, với vợ con. Tính ra, một giờ ngủ đủ có khi đáng giá hơn hai giờ làm việc trong trạng thái mệt mỏi. Nhiều người tiếc một giờ ngủ mà không tiếc ba giờ làm việc kém hiệu quả. Đó là tính toán sai.

Âm dương còn nằm trong chuyện ăn uống theo mùa. Trời nóng thì ăn đồ mát, uống nhiều nước. Trời lạnh thì ăn đồ ấm, giữ ấm cơ thể. Người xưa nói thuận theo khí tiết, âm dương bốn mùa, làm việc cũng phải nhân theo thời tiết. Ngày nay, nhiều người làm việc trong phòng máy lạnh cả ngày, ăn đồ lạnh quanh năm, rồi thắc mắc sao hay đau bụng, hay cảm lạnh. Cơ thể con người vẫn sống theo mùa, dù mình có ở trong phòng kín cả ngày. Ăn uống, mặc ấm, vận động theo mùa không phải là chuyện mê tín. Đó là chuyện giữ nhịp cho cơ thể.

Cũng cần nói về lúc căng thẳng. Khi gặp chuyện khó, người ta thường gồng lên, làm nhiều hơn, nghĩ nhiều hơn. Đó là lúc dương đang lên cao. Lúc đó, điều cần làm không phải là gồng thêm, mà là chậm lại một chút. Đi bộ một vòng, uống một ly nước, ngủ một giấc ngắn. Chậm lại không phải là bỏ cuộc. Chậm lại là để âm kịp trở về, để đầu óc tỉnh táo mà nhìn lại vấn đề. Nhiều quyết định sai lầm ra đời trong lúc người ta mệt mỏi mà vẫn cố gồng. Một giấc ngủ ngon có khi giải quyết được chuyện mà ba giờ suy nghĩ trong mệt mỏi không giải quyết được.

Ngược lại, có những lúc người ta uể oải, chán chường, không muốn làm gì. Đó là lúc âm đang nhiều quá. Lúc đó, điều cần làm là vận động lên một chút. Đi bộ, làm việc nhà, gặp gỡ bạn bè, làm một việc nhỏ cho xong. Vận động nhẹ sẽ kéo dương trở lại. Nằm mãi thì càng mệt, càng chán. Người xưa nói biến thiên từ chính đến phản, từ cực này sang cực kia. Khi mình đang ở một cực quá lâu, cách ra khỏi đó là bước sang phía bên kia một chút.

Anh Minh sau lần đi khám, bắt đầu thay đổi. Anh thỏa thuận với vợ rằng buổi sáng anh ngủ đủ bốn tiếng không ai gọi, trừ chuyện gấp. Chiều anh dậy sớm hơn một chút, phụ vợ việc nhà, chơi với con. Tối đi làm, anh mang theo cơm nhà thay vì ăn mì gói. Được hai tháng, anh thấy người khỏe hẳn lên, ít cáu gắt hơn. Anh nói rằng mình không làm ít đi, mình chỉ nghỉ đúng hơn. Câu chuyện của anh không có gì lớn lao. Nó chỉ nhắc một điều giản dị mà người xưa đã nói từ lâu: âm biến dương, dương biến âm. Làm thì làm, nghỉ thì nghỉ. Giữ được nhịp đó thì người mới bền. Kinh Dịch ở đây chỉ là một cách nhìn đời để tham khảo, không phải lời phán về số mệnh của ai. Nhưng cái nhịp ngày đêm thì ai cũng sống trong đó mỗi ngày.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn tập 1 (Yếu chỉ) — 'Âm biến Dương, Dương biến Âm', 'Cương Nhu tương thôi, nhi sinh biến hóa', tr. 53
Bài liên quanQuẻ Khiêm: càng thấp, càng vữngQuẻ Cấn: biết dừng là biết điQuẻ Cổ: sửa lại từ chỗ đã hỏng