Đầu hẻm nhà tôi có một xưởng sửa xe nhỏ. Anh chủ xưởng tên Hùng, tay nghề giỏi nhất khu này. Xe khó, xe lạ, xe người ta sửa ba chỗ không xong, đem tới anh, anh lúi húi một buổi là chạy êm.
Điều lạ là anh Hùng ít nói nhất xưởng. Khách khen, anh chỉ cười. Có người hỏi bí quyết, anh nói: tôi làm lâu thì quen tay thôi, có gì đâu. Trong khi đó, cậu thợ trẻ mới vào nghề được nửa năm, sửa được vài chiếc xe ga, đã kể khắp xóm là mình giỏi.
Mấy năm trôi qua, xưởng anh Hùng ngày càng đông khách. Cậu thợ trẻ thì đổi ba chỗ làm, chỗ nào cũng chỉ ở được vài tháng. Người ta bảo: giỏi thật thì không cần nói. Mà đúng là vậy. Cái giỏi nó tự hiện ra trong việc làm, không cần rao.
Người xưa có một quẻ dành riêng cho chuyện này. Quẻ Khiêm. Hình tượng của nó là núi nằm dưới đất. Núi vốn cao. Đất vốn thấp. Vậy mà trong quẻ này, núi cao lại chịu ở dưới đất thấp. Đó là hình ảnh của người có tài, có vị trí, nhưng vẫn giữ mình thấp xuống, không khoe, không lấn.
Lời Thoán của quẻ Khiêm có một câu rất hay. Đại ý: trời đất làm vơi đi cái đã đầy, và thêm vào cho cái khiêm nhường. Cái ly đầy tràn thì người ta phải rót bớt ra. Cái ly vơi thì còn chỗ để rót thêm. Người tự cho mình đã đầy thì không còn học được gì nữa. Người biết mình còn thiếu thì lúc nào cũng còn đường để lớn lên.
Khiêm không phải là tự ti. Tự ti là nghĩ mình kém, không dám làm. Khiêm là biết rõ mình giỏi chỗ nào, yếu chỗ nào, rồi vẫn giữ thái độ học hỏi. Anh Hùng biết mình giỏi sửa xe, nhưng anh vẫn lắng nghe khách mô tả tiếng kêu lạ của xe. Anh không bảo: tôi biết rồi, khỏi nói. Chính cái lắng nghe đó làm tay nghề anh ngày càng chắc.
Khiêm cũng không phải là nhún nhường giả tạo. Có người miệng nói khiêm tốn, nhưng trong lòng lúc nào cũng chờ người khác khen. Cái đó không phải khiêm, mà là một cách khoe khác. Khiêm thật là không bận tâm người ta đánh giá mình cao hay thấp. Mình làm việc của mình, làm cho tốt, còn lại để người khác tự thấy.
Trong nhà, khiêm giữ được hòa khí. Vợ chồng cãi nhau, phần lớn không phải vì ai đúng ai sai, mà vì ai cũng muốn mình đúng hơn. Chỉ cần một người chịu thấp xuống một chút, chịu nghe hết câu của người kia rồi mới nói, là cơn giận đã nguôi một nửa. Cha mẹ dạy con cũng vậy. Cha mẹ càng khiêm, càng chịu nhận mình có lúc sai, con càng nể. Ngược lại, cha mẹ lúc nào cũng phải đúng, con sẽ học cách cãi, chứ không học cách nghe.
Ở chỗ làm, khiêm giữ được người ở lại với mình. Một người sếp giỏi chuyên môn nhưng lúc nào cũng khoe mình giỏi, nhân viên sẽ làm việc vì sợ, không phải vì nể. Một người sếp giỏi mà khiêm, nhân viên dám nói thật, dám báo lỗi sớm, việc chung nhờ đó mà ít hỏng. Khiêm không làm mình nhỏ đi. Khiêm làm cho người khác dám đến gần.
Có một điều cần nói rõ. Khiêm không có nghĩa là ai bảo gì cũng nghe, ai lấn cũng nhịn. Khiêm là thái độ với cái tôi của mình, không phải là bỏ đi giới hạn của mình. Việc đúng thì giữ, việc sai thì nói, nhưng nói bằng giọng bình tĩnh, không cần đè người khác xuống để mình cao lên.
Cuối cùng, quẻ Khiêm dạy một điều rất thực tế. Muốn đi xa thì phải thấp xuống. Núi cao mà nằm dưới đất thì đất chở được núi. Người có tài mà giữ mình khiêm thì mọi người sẵn lòng chở mình đi xa. Còn người lúc nào cũng muốn đứng trên đầu người khác, sớm muộn cũng thấy mình trơ trọi một mình trên cao, không ai đỡ.
Hôm nào rảnh, bạn thử nhìn lại một ngày của mình. Có lúc nào mình nói hơi nhiều về cái giỏi của mình không. Có lúc nào mình gạt đi lời góp ý chỉ vì người góp ý kém hơn mình không. Nếu có, thử thấp xuống một chút. Không mất gì đâu. Mà biết đâu, lại được thêm rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư