Có những lúc trong đời, người ta đứng giữa ngã ba đường mà không biết đi hướng nào. Ở lại công việc cũ hay nhảy sang việc mới? Tiếp tục cuộc hôn nhân này hay dừng lại? Ở lại quê hay lên thành phố? Bán nhà hay giữ nhà? Đi tiếp hay dừng lại? Hỏi ai cũng mỗi người một ý. Hỏi lòng mình thì lòng mình cũng rối. Lúc ấy, người ta cần nhất không phải là một đáp án. Mà là một cái nhìn cho tỉnh.
Kinh Dịch có một quẻ dành riêng cho lúc này: quẻ Kiển. Trong Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập Hạ Kinh, sách viết: Vì thế sau quẻ Khuê, tiếp đến quẻ Kiển. Kiển là bế tắc, gian nan. Kiển là quẻ của người đang kẹt. Kẹt giữa núi và sông, lại bị què đôi chân. Đi tiếp thì không được. Quay lại thì không xong. Đứng yên thì cũng không ổn. Đó chính là cảm giác của người đang đứng giữa ngã ba đường.
Bài toán mà quẻ Kiển đặt ra rất ly kỳ. Dịch hỏi: Khi mình gặp nguy, kẹt giữa núi và sông, lại bị què đôi chân, thì phải giải quyết sao? Câu trả lời của Dịch khiến nhiều người bất ngờ: Phải quay về nội tâm tu đức. Thực là một cái nhìn siêu việt, cho đến nay, chúng ta cũng không giải quyết được như vậy. Quay về nội tâm tu đức. Nghĩa là khi đường ngoài đã kẹt, thì quay về sửa mình trước. Xem lại mình đã sai ở đâu, thiếu ở đâu, nóng vội ở đâu, tham lam ở đâu. Không phải cứ cố lao tiếp là hay. Có những lúc, dừng lại để nhìn rõ mới là quyết định đúng nhất.
Sách còn kể câu chuyện của Hán Chung Ly tiên ông. Lúc còn sinh thời, ngài từng làm nguyên soái, nhưng đã bại trận. Vì xấu hổ, nên không dám về triều, vào núi tu tiên, nên đã thành tiên. Thực ra Hán Trung Ly đã làm theo lời khuyên của quẻ Kiển trong Kinh Dịch. Thua trận mà không về triều, vào núi tu thân, nghe thì như trốn. Nhưng đó không phải là trốn. Đó là quay về sửa mình, chờ thời. Người biết quay về như vậy, thì sau này còn đường đi tiếp. Người cố lao tiếp khi đã thua, thì chỉ thua thêm.
Điều đáng mừng nhất là quẻ Kiển không phải là quẻ cuối cùng. Trong tập Hạ Kinh, sách viết: Vì thế sau quẻ Kiển là quẻ Giải. Giải là mở ra, cởi trói. Bế tắc nào rồi cũng có lối mở. Ngã ba nào rồi cũng có đường đi. Chỉ là lối mở ấy không hiện ra ngay lúc mình đang hoảng. Nó hiện ra khi mình đã bình tĩnh lại, đã nhìn rõ mình, đã sửa những gì cần sửa. Cho nên, người đang đứng giữa ngã ba đường, việc đầu tiên không phải là chọn đường. Mà là bình tĩnh lại.
Vậy thì, khi đang đứng giữa ngã ba, nên làm gì? Có ba bước đơn giản theo lời quẻ Kiển. Bước một: dừng lại. Đừng quyết định trong lúc hoảng. Hoảng thì quyết định nào cũng sai. Hãy cho mình một chút thời gian. Một ngày, một tuần, tùy chuyện. Bước hai: quay về nhìn mình. Xem mình đang thiếu gì, sai gì, cần sửa gì. Xem mình có đang bị lòng tham hay nỗi sợ dắt đi không. Bước ba: chờ thời. Thời chưa tới thì đừng cố. Thời tới thì bước. Bước nào cũng được, miễn là bước khi đã tỉnh.
Cần nói rõ một điều. Quẻ Dịch ở đây là tài liệu tham khảo văn hóa, là triết lý sống của người xưa. Nó không phán vận mệnh của ai. Không có quẻ nào bảo bạn chắc chắn nên đi hướng nào. Ai dùng Kinh Dịch để phán chắc tương lai, thì người đó đã đi ngược lại tinh thần của sách. Cái mà quẻ Kiển cho bạn, không phải là một đáp án. Mà là một cách nhìn: bạn đang kẹt, và khi kẹt thì nên quay về sửa mình, chờ thời, rồi mới bước.
Cho nên, nếu hôm nay bạn đang đứng giữa ngã ba đường, hãy nhớ tới quẻ Kiển. Bạn không cô đơn đâu. Người xưa cũng từng kẹt như bạn. Và họ đã để lại lời khuyên: kẹt thì quay về tu đức. Sau Kiển là Giải. Bế tắc nào rồi cũng có lối mở. Bạn không cần biết lối mở ấy ở hướng nào ngay bây giờ. Bạn chỉ cần bình tĩnh lại, sửa mình, chờ thời. Rồi một ngày, đường sẽ tự hiện ra. Ngã ba nào cũng có đường đi tiếp. Chỉ cần bạn còn đủ tỉnh để nhìn thấy nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư