Nhà có đám giỗ. Sáng sớm, người lớn lo cúng bái, người trẻ kê bàn, trẻ con chạy lăng xăng dọn chén. Không ai ra lệnh nhiều. Ai cũng biết việc của mình. Đến trưa, mâm cỗ dọn lên đầy đủ, khách ngồi vào bàn vui vẻ. Bà nội cười bảo: nhà mình hôm nay thuận. Một chữ thuận mà nói hết cả buổi.
Người xưa gọi cái thuận ấy là Thái. Trong sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập, quẻ Thái được giảng là thông suốt. Thái là thông, mà thông là thông thương, là đâm chồi, nảy lộc. Cây cối muốn nảy lộc thì âm dương phải góp sức với nhau. Trong xã hội, trên dưới có góp sức với nhau thì tài năng, đức độ mới bày ra được.
Quẻ Thái có hình rất đẹp. Ba vạch dương ở bên trong làm chủ chốt. Ba vạch âm ở bên ngoài làm bao bọc. Cái quý được giữ bên trong. Cái tiện được xếp ra ngoài để che chở, hỗ trợ. Dương khí đi lên, địa khí đi xuống. Hai luồng gặp nhau, tiếp sức cho nhau, cùng làm nên việc lớn. Sách còn nói quẻ Thái tượng trưng cho tháng Giêng, lúc dương khí trong lòng đất đang bốc lên, muôn loài bừng tỉnh, cây cối nẩy mầm, đem xuân sắc về cho mọi người.
Nghe thì giống chuyện trời đất. Nhưng đem vào đời sống, nó là chuyện trong nhà, trong chỗ làm. Một gia đình thuận là khi người lớn không áp đặt hết mọi chuyện, người trẻ không cãi cho bằng được. Cha mẹ lắng nghe con. Con cái tôn trọng cha mẹ. Việc nhà chia nhau mà làm. Không ai ôm hết, không ai đứng ngoài. Nhà như vậy thì việc gì cũng thông.
Một chỗ làm thuận cũng giống vậy. Người sếp biết nghe nhân viên nói. Nhân viên dám nói thật mà không sợ bị la. Việc khó thì bàn với nhau, không đổ lỗi cho nhau. Người giỏi không chèn ép người mới. Người mới chịu khó học hỏi. Khi trên dưới thông nhau thì việc chạy êm. Khách hàng cũng cảm nhận được. Người ta quay lại không chỉ vì hàng tốt, mà vì thái độ của cả cửa hàng dễ chịu.
Ngược lại, có những lúc mọi việc đang thuận mà người ta quên giữ. Làm ăn khấm khá thì tiêu xài phung phí. Nhà đang yên thì nói nhau những lời nặng. Con cái đang ngoan thì cha mẹ chủ quan, không để ý nữa. Sách giảng quẻ Thái có một phần riêng về cách áp dụng vào thời đại. Ý chính là Thái tượng trưng cho sự quân bình, hòa hợp giữa âm và dương, giữa người có tài và người có đức. Lúc thuận là lúc phải giữ, không phải lúc để buông tay.
Giữ bằng cách nào? Bằng những việc nhỏ. Nhà đang yên thì mỗi ngày vẫn hỏi nhau một câu: hôm nay có mệt không. Chỗ làm đang tốt thì vẫn giữ đúng giờ, giữ chữ tín với khách. Tiền đang rủng rỉnh thì vẫn để dành một phần. Người đang thương nhau thì vẫn nói lời nhẹ nhàng. Những việc ấy không có gì to tát. Nhưng chính chúng giữ cho cái thuận được lâu.
Nói cho rõ: đây là cách nhìn tham khảo của văn hóa cổ, không phải lời phán chắc chắn về vận mệnh của ai. Quẻ Thái không hứa ai gặp quẻ này thì cả đời hanh thông. Nó chỉ chỉ ra một quy luật giản dị: trên dưới thuận hòa thì việc thông, trên dưới chống nhau thì việc tắc.
Đời người ai cũng có lúc Thái, lúc Bĩ. Lúc Bĩ là lúc bế tắc, phải giữ mình cho qua. Lúc Thái là lúc thông suốt, phải biết giữ cho lâu. Người khôn không phải người chỉ biết chờ lúc thuận. Người khôn là người lúc thuận thì vun bồi, lúc nghịch thì nhẫn nại. Như cây mùa xuân nảy lộc, nhưng lộc có thành cành vững hay không là nhờ cả năm chăm bón.
Hôm nay, nếu nhà mình đang thuận, hãy giữ lấy. Một bữa cơm ngồi ăn chung với nhau. Một lời cảm ơn nói ra đúng lúc. Một việc nhỏ làm giúp người trong nhà mà không cần nhắc. Thuận không tự nhiên mà có. Thuận là do người trong nhà, người trong đội cùng nhau giữ mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư