🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Âm dương trong ngày thường: ngày và đêm dạy mình sống cân bằng

Kinh Dịch trong đời sống · 6 phút đọc

Một ngày của mình có hai nửa. Ban ngày đi làm, nói chuyện, chạy việc. Ban đêm về nhà, ăn cơm, ngủ nghỉ. Không ai làm việc suốt hai mươi bốn giờ. Cũng không ai ngủ suốt hai mươi bốn giờ. Ngày và đêm nối nhau như vậy từ xưa tới nay. Người xưa nhìn vào đó mà nói về âm và dương.

Trong sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập, câu nói nổi tiếng nhất về âm dương nằm trong Hệ Từ: Nhất âm, nhất dương chi vị đạo. Nghĩa là một âm, một dương, ấy gọi là đạo. Sách còn viết thành một phương trình gọn gàng: đạo bằng âm cộng dương. Thái cực cũng bằng âm cộng dương. Nghe như toán học, nhưng ý thì rất đời thường.

Sách giảng thêm: muốn hiểu âm dương, không được coi chúng là hai thực thể đối lập nhau, như hai kẻ thù. Âm và dương là hai phương diện của một thực thể, hai chiều hướng của một vòng tuần hoàn. Như một đồng xu có hai mặt. Như một ngày có sáng và tối. Như con người có lúc mạnh và lúc yếu. Hai mặt ấy không đánh nhau. Hai mặt ấy làm nên một vật trọn vẹn.

Đem ý ấy vào đời sống, mình sẽ thấy âm dương ở khắp nơi. Nói và nghe là một cặp. Làm việc và nghỉ ngơi là một cặp. Cho đi và nhận lại là một cặp. Mạnh mẽ và dịu dàng cũng là một cặp. Người chỉ biết nói mà không biết nghe thì nói mãi cũng không ai muốn nghe. Người chỉ biết làm mà không biết nghỉ thì làm mãi rồi cũng kiệt sức. Người chỉ biết cho mà không biết nhận thì cho mãi rồi cũng cạn. Cân bằng là khi cả hai mặt đều được sống.

Nhiều người trong chúng ta đang sống lệch một bên. Có người làm việc từ sáng tới khuya, coi nghỉ ngơi là lười biếng. Đến khi bệnh nằm xuống mới biết cơ thể mình đã kêu cứu từ lâu. Có người ham vui, thức khuya, ăn uống thất thường, coi giữ gìn là gò bó. Đến khi sức khỏe xuống mới tiếc. Cả hai đều là chỉ sống một mặt. Âm dương dạy mình: làm thì làm hết sức, nghỉ thì nghỉ cho đàng hoàng. Không bên nào lấn bên nào.

Trong nhà cũng vậy. Vợ chồng là một cặp âm dương. Một người nóng thì một người nên mát. Cả hai cùng nóng thì nhà thành cãi nhau. Cả hai cùng lạnh nhạt thì nhà thành xa cách. Cha mẹ với con cái cũng vậy. Có lúc phải nghiêm, có lúc phải mềm. Nghiêm mãi thì con sợ. Mềm mãi thì con không nghe. Biết lúc nào nghiêm, lúc nào mềm, ấy là người làm cha mẹ khéo.

Trong tính nết của mỗi người cũng có âm dương. Ai cũng có lúc cứng rắn và lúc yếu mềm. Người đàn ông mạnh mẽ vẫn có lúc buồn, lúc cần được an ủi. Người phụ nữ dịu dàng vẫn có lúc quyết đoán, đứng ra gánh việc. Không ai chỉ có một mặt. Người hiểu mình là người chấp nhận cả hai mặt ấy. Buồn thì cho phép mình buồn một lúc, rồi đứng dậy. Mạnh thì dùng cái mạnh để che chở người khác, không dùng để áp đặt.

Sách còn nói một ý sâu hơn: âm dương không đứng yên. Chúng chuyển hóa cho nhau. Ngày dài nhất rồi cũng ngắn lại. Đêm dài nhất rồi cũng qua. Lúc thịnh rồi sẽ suy, lúc suy rồi sẽ thịnh. Người đang khó khăn không nên tuyệt vọng, vì khó khăn nào cũng có lúc qua. Người đang thuận lợi không nên chủ quan, vì thuận lợi nào cũng cần giữ gìn. Hiểu được sự chuyển hóa ấy, lòng mình sẽ bình tĩnh hơn trước mọi đổi thay.

Nói cho rõ: đây là cách nhìn tham khảo của văn hóa cổ, không phải lời phán chắc chắn về vận mệnh của ai. Âm dương không phải là công cụ để đoán số phận. Nó là một cách nhìn giúp mình sống cân bằng hơn mỗi ngày.

Muốn sống cân bằng, không cần làm gì cao siêu. Mỗi ngày làm việc thì nhớ ăn đúng bữa. Nói nhiều thì nhớ nghe nhiều. Giúp người thì nhớ giữ sức cho mình. Giận thì nhớ thở chậm lại. Vui thì nhớ đừng quên việc phải làm. Cứ mỗi ngày cân một chút, lâu dần thành thói quen. Thói quen ấy giữ cho mình khỏe, giữ cho nhà yên, giữ cho lòng nhẹ.

Ngày rồi đêm, đêm rồi ngày. Âm rồi dương, dương rồi âm. Vòng ấy quay mãi không dừng. Người sống thuận theo vòng ấy thì không mệt. Người chống lại vòng ấy thì kiệt sức. Bài học của âm dương, nói cho cùng, chỉ gọn trong một câu: sống đủ cả hai mặt, đừng sống lệch một bên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập (tập 1, Yếu Chỉ) — trang 230
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập (tập 1, Yếu Chỉ) — trang 282
Bài liên quanQuẻ Tỉ: thân ai thì gần, gần ai thì họcQuẻ Ích: giúp người là cách làm giàu cho mìnhQuẻ Đại Tráng: mạnh mà không ẩu, mới là mạnh thật