🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Thái: lúc mọi việc hanh thông, nhớ giữ cho lâu

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Có những giai đoạn trong đời, mọi việc cứ thuận buồm xuôi gió. Làm ăn thì khách đông. Gia đình thì yên ấm. Con cái học hành tiến bộ. Sức khỏe cũng tốt. Sáng dậy thấy lòng nhẹ nhàng. Tối về thấy nhà cửa ấm áp. Người ta hay nói, đó là lúc mình đang gặp thời. Nhưng cũng chính những lúc như vậy, nhiều người lại vấp ngã. Không phải vì việc khó. Mà vì lúc thuận, người ta dễ chủ quan. Dễ tưởng rằng mọi thứ sẽ mãi như vậy. Dễ tiêu xài hoang phí. Dễ coi thường người khác. Đến khi thời đổi, mới giật mình. Hóa ra cái thuận cũng có lúc hết.

Trong Kinh Dịch, quẻ Thái nói về đúng giai đoạn này. Quẻ Thái là quẻ của sự hanh thông. Lời kinh viết rất ngắn. Thái, tiểu vãng, đại lai, cát hanh. Nghĩa là nhỏ đi, lớn lại, lành tốt hanh thông. Nghe thì đơn giản. Nhưng giải nghĩa của Trình Di thì sâu hơn nhiều. Nhỏ là Âm, lớn là Dương. Âm đi ra ngoài, Dương lại vào trong. Khí Âm hạ xuống, khí Dương bốc lên. Hai khí giao nhau thì muôn vật được sống thỏa. Nói về việc người thì lớn là người trên, nhỏ là người dưới. Người trên suy lòng thành thật để dùng người dưới. Người dưới hết lòng thành thật để thờ người trên. Chí của người trên kẻ dưới thông nhau. Ấy là cuộc thái của triều đình. Ấy là cuộc thái của thiên hạ.

Đọc đoạn này, mình hiểu ra một điều. Thái không phải là chuyện một người gặp may. Thái là chuyện trên dưới thông nhau. Trong gia đình, vợ chồng hiểu nhau, cha mẹ con cái thông cảm nhau thì nhà thái. Trong công ty, sếp lắng nghe nhân viên, nhân viên tin tưởng sếp thì việc thái. Trong xã hội, người trên lo cho người dưới, người dưới kính trọng người trên thì nước thái. Cái hanh thông nó không nằm ở tiền bạc. Nó nằm ở sự thông nhau. Tiền nhiều mà vợ chồng không nói chuyện được với nhau thì nhà vẫn không thái. Chức cao mà nhân viên không phục thì việc vẫn không thái.

Lời Thoán của quẻ Thái còn nói một ý rất hay. Trong Dương mà ngoài Âm, trong mạnh mà ngoài thuận, trong quân tử mà ngoài tiểu nhân, đạo quân tử lớn lên, đạo tiểu nhân tiêu đi. Dịch ra lời thường thì là: bên trong phải mạnh mẽ, bên ngoài phải mềm mại. Trong lòng phải ngay thẳng, ngoài mặt phải hòa nhã. Người quân tử ở trong, kẻ tiểu nhân ở ngoài. Đạo tốt lớn lên, đạo xấu tiêu đi. Đó là bí quyết giữ được cái thái. Nhiều người lúc thuận thì bên ngoài cũng cứng rắn, cũng hống hách. Gặp ai cũng muốn hơn. Nói gì cũng muốn thắng. Đó là trong mạnh mà ngoài cũng mạnh. Cứng quá thì gãy. Người giữ được thái là người trong thì vững mà ngoài thì mềm. Nói năng nhẹ nhàng nhưng làm việc dứt khoát. Đối xử với người dưới thì tôn trọng. Đối xử với người trên thì thành thật.

Nhưng quẻ Thái cũng có một lời nhắc rất quan trọng. Bản nghĩa của Chu Hy nói, quẻ Thái không nói nguyên cát mà nói cát hanh. Nguyên cát là tốt một cách trọn vẹn. Cát hanh là tốt mà hanh thông. Vì sao không nói tốt trọn vẹn. Vì thời có khi lên khi xuống, trị có cuộc lớn cuộc nhỏ. Tuy là hanh thái cũng không thể nói nhất khái. Nói cát hanh thì bao bọc được cả. Dịch ra lời thường thì là: lúc thuận cũng đừng tưởng là thuận mãi. Thời lên rồi sẽ xuống. Việc lớn rồi sẽ nhỏ lại. Người khôn là người lúc thái vẫn nhớ rằng thái sẽ hết. Cho nên lúc thái thì lo cho lúc bĩ. Lúc có tiền thì để dành. Lúc khỏe thì giữ sức. Lúc nhà yên thì vun đắp thêm. Đừng đợi đến lúc bĩ mới lo.

Quẻ Thái nối với quẻ Bĩ cũng là một bài học. Trình Di nói, vật lý đi lại, hanh thái đã cực thì ắt phải bĩ. Thái cực thì trở lại, bĩ hết thì nghiêng đi. Cái lẽ không thể thường mãi không thay đổi. Nghe thì có vẻ bi quan. Nhưng thật ra nó rất lạc quan. Vì nó nói rằng, thái rồi sẽ bĩ, nhưng bĩ rồi cũng sẽ thái. Đời là một vòng tròn. Lúc lên đừng kiêu. Lúc xuống đừng nản. Người hiểu được điều này thì tâm lúc nào cũng bình. Thuận thì vui nhưng không say. Nghịch thì buồn nhưng không tuyệt vọng.

Vậy thì khi mình đang ở lúc thái, mình nên làm gì. Thứ nhất, hãy trân trọng. Đừng coi cái thuận là chuyện đương nhiên. Có sức khỏe tốt là phúc. Có gia đình yên ấm là phúc. Có công việc ổn định là phúc. Nhiều người chỉ nhận ra đó là phúc khi đã mất. Đừng đợi đến lúc mất mới biết quý.

Thứ hai, hãy giữ cho trên dưới thông nhau. Trong nhà thì nói chuyện với nhau nhiều hơn. Trong công việc thì lắng nghe người khác nhiều hơn. Đừng để tiền bạc, địa vị làm mình xa cách người thân. Cái thái thật sự không nằm ở tài khoản ngân hàng. Nó nằm ở chỗ người trong nhà có hiểu nhau không, có thương nhau không.

Thứ ba, hãy chuẩn bị cho lúc bĩ. Lúc thuận là lúc tốt nhất để chuẩn bị. Để dành một ít tiền. Học thêm một nghề. Giữ gìn sức khỏe. Vun đắp tình cảm gia đình. Những việc này làm lúc thái thì dễ. Làm lúc bĩ thì khó. Người khôn là người lo xa. Người dại là người chỉ lo trước mắt.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng thái là một trạng thái, không phải là một đích đến. Đời người cứ lên xuống như vậy. Hiểu được điều này thì lúc thái mình không kiêu, lúc bĩ mình không nản. Tâm bình thì việc gì cũng qua. Đó là bài học lớn nhất của quẻ Thái.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Dịch trọn bộ — Ngô Tất Tố dịch và chú giải, Quẻ Thái (trang 259): 'Thái, tiểu vãng, đại lai, cát hanh — Quẻ Thái, nhỏ đi, lớn lại, lành tốt hanh thông'
• Kinh Dịch trọn bộ, Quẻ Thái (trang 259–260): 'trời đất giao nhau mà muôn vật hanh thông; trên dưới giao nhau mà trí giống nhau... Trong Dương mà ngoài Âm, trong mạnh mà ngoài thuận'
• Kinh Dịch trọn bộ, Quẻ Thái (trang 260): 'Nói cát hanh thì bao bọc được cả — thời có khi lên khi xuống, trị có cuộc lớn cuộc nhỏ, tuy là hanh thái, cũng không thể nói nhất khái'
Bài liên quanQuẻ Bĩ: lúc mọi việc bế tắc, giữ mình cho quaQuẻ Tỉnh: cái giếng không đổi, và cái gốc của con ngườiQuẻ Ích: càng cho đi, càng được thêm