🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Độn: lùi đúng lúc không phải là thua

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Chị Mai làm ở một công ty đã tám năm.

Hồi đầu, chị hăng hái lắm. Việc gì cũng nhận. Ai nhờ cũng giúp. Nhưng hai năm gần đây, công ty đổi sếp. Sếp mới đưa người nhà vào. Những người làm việc thật thì bị gạt ra rìa. Chị Mai lên tiếng một lần, bị cho là gây rối. Lên tiếng lần nữa, bị đánh giá thấp.

Bạn chị bảo, đấu đi, sợ gì. Chị thì nghĩ khác. Chị xin chuyển sang một phòng ban khác, ít quyền hơn, nhưng yên ổn hơn. Có người bảo chị hèn. Chị chỉ cười. Một năm sau, phòng ban cũ lục đục, mấy người đấu đá nhau lần lượt ra đi. Chị thì vẫn ở đó, làm việc của mình, lương vẫn đều.

Chị Mai không biết gì về Kinh Dịch. Nhưng cái cách chị lùi, người xưa đã ghi lại trong một quẻ. Quẻ Độn.

Quẻ Độn nói về sự rút lui. Trong sách Dịch, Độn có nhiều nghĩa: qui ẩn, lánh xa kẻ tiểu nhân, lánh nạn. Thoán từ của quẻ chỉ có mấy chữ: Độn thì hanh thông, việc nhỏ vẫn còn lợi. Dịch ra lời thường, là: rút lui đúng lúc thì mọi sự vẫn êm đẹp. Việc lớn không làm được, thì làm việc nhỏ, vẫn còn có lợi.

Nghe thì đơn giản. Nhưng rút lui là việc khó nhất trong đời. Vì ai cũng sợ bị gọi là thua. Sợ người ta nói mình hèn. Sợ mình bỏ lỡ. Cho nên nhiều người cứ đứng lại mà đấu, dù biết đấu không thắng. Đến lúc mất hết, mới tiếc là mình không lùi sớm hơn.

Sách Dịch giảng quẻ Độn rất kỹ. Trong Thoán Truyện, đức Khổng nhận định có bốn điều. Thứ nhất, rút lui hợp thời trời, mới êm đẹp. Thứ hai, rút lui hay nhất là khi mình còn đang ở thế mạnh, còn có quyền, có vị, có người hưởng ứng. Thứ ba, rút lui là nên, vì người sáng suốt nhận ra ảnh hưởng của kẻ xấu đang dâng lên. Thứ tư, rút lui hợp thời là một việc không nhỏ, không dễ.

Nghe kỹ điều thứ hai, sẽ thấy quẻ Độn sâu sắc đến mức nào. Rút lui hay nhất, là khi mình còn mạnh. Không phải đợi đến lúc mình kiệt sức, bị đánh gục, rồi mới chạy. Mà là khi mình còn đủ sức, đủ uy tín, mình chủ động bước ra. Như vậy, mình ra đi trong danh dự. Người ta còn tiếc mình. Còn nếu đợi đến lúc bị đuổi, thì mình ra đi trong ê chề.

Chị Mai kể, lúc chị xin chuyển phòng, chị vẫn là nhân viên giỏi nhất nhóm. Sếp còn giữ chị lại. Nhưng chị đã nhìn thấy trước, ở lại chỉ có đấu đá. Chị bảo, mình lùi một bước, để còn đường mà đi tiếp. Nếu mình ở lại mà đấu, thắng cũng sứt đầu mẻ trán. Thua thì mất hết.

Trong sách còn kể nhiều chuyện người xưa không biết lùi mà gặp họa. Có những vị quan thời Hán, thấy kẻ xấu đang đắc thế, nhưng cứ cứng đầu chống lại, cuối cùng bị giết. Sách bình rằng, nếu đem lòng giận dữ, hết sức kháng cự, ấy là chẳng biết thiên thời, ắt hứng lấy những điều hung họa. Nói bằng lời thường, là: có những lúc, cứng đầu không phải là dũng cảm. Cứng đầu là không biết thời.

Quẻ Độn còn dạy một cách lùi rất đẹp, trong Đại Tượng Truyện. Tượng rằng: trời ở trên, núi ở dưới. Người quân tử xa lánh kẻ tiểu nhân, không ghét bỏ mà vẫn nghiêm. Dịch ra lời thường, là: mình lánh người xấu, không cần phải làm mặt giận, mày dữ. Chỉ cần giữ mình cho nghiêm, cho đàng hoàng, thì người ta tự xa mình.

Chị Mai làm đúng như vậy. Chị không nói xấu sếp cũ. Không kể tội ai. Chị chỉ làm việc của mình, đàng hoàng, tử tế. Mấy người ở phòng cũ, sau này gặp chị, vẫn chào hỏi vui vẻ. Chị bảo, mình lùi, chứ mình không thù. Thù thì lòng mình nặng. Lùi thì lòng mình nhẹ.

Sách còn ghi một câu mà ai cũng nên nhớ: ngồi lâu khiến người ta phát chán. Tiệc vui cũng có lúc tàn. Nói bằng lời thường, là: không có cái ghế nào, cái vai trò nào, cái mối quan hệ nào là mãi mãi. Người khôn là người biết đứng dậy, khi lòng người còn luyến tiếc mình. Đừng đợi đến lúc người ta chán mình, rồi mới đi.

Quẻ Độn không dạy mình chạy trốn. Nó dạy mình chọn thời điểm. Có những cuộc cãi nhau trong nhà, lùi một bước là nhà yên. Có những mối làm ăn mờ ám, lùi một bước là mình sạch. Có những đám đông đang hùa nhau nói xấu ai đó, lùi một bước là mình không mang nghiệp chung.

Lùi, trong quẻ Độn, là một hành động của người biết thời. Biết thời là biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên lui. Người không biết thời, chỉ có một cách: tiến mãi, cho đến khi đâm đầu vào tường. Người biết thời, có hai cách. Và nhiều khi, cách thứ hai mới cứu được mình.

Cho nên, nếu hôm nay bạn đang ở trong một hoàn cảnh mà càng đấu càng mệt, hãy nhớ quẻ Độn. Hãy hỏi mình: mình còn đang ở thế mạnh không? Nếu còn, thì đây chính là lúc tốt nhất để lùi. Lùi trong danh dự. Lùi để giữ mình. Lùi để còn đường đi tiếp.

Lùi đúng lúc không phải là thua. Lùi đúng lúc, là thắng theo một cách khác. Thắng ở chỗ, mình vẫn còn nguyên vẹn. Thắng ở chỗ, mình vẫn còn tương lai.

Những điều vừa nghe là cách người xưa đọc đời qua quẻ Dịch, để tham khảo và suy ngẫm. Không phải là lời đoán vận mệnh cho bất cứ ai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập (Kim Định) — tập 3 (Hạ Kinh), chương quẻ Độn, trang 30–33
Bài liên quanQuẻ Tấn: tiến lên bằng ánh sáng, không bằng ồn àoQuẻ Khuê: khác nhau mà vẫn sống chung đượcQuẻ Kiển: đường khó đi, dừng lại mà xem lại mình