Cậu Minh mới đi làm được hai năm.
Cậu làm ở một công ty truyền thông. Đồng nghiệp của cậu, ai cũng giỏi khoe. Họp thì nói nhiều. Làm xong việc gì cũng đăng lên nhóm chung. Cậu Minh thì khác. Cậu làm việc lặng lẽ. Việc giao, cậu làm xong, gửi đúng hạn, không nói thêm một câu.
Một hôm, sếp gọi cậu lên, giao cho cậu phụ trách một dự án lớn. Cậu ngạc nhiên. Sếp bảo, tôi theo dõi cậu hai năm rồi. Cậu không ồn ào, nhưng việc nào cậu làm cũng chắc. Tôi cần người như vậy.
Cậu Minh kể chuyện này cho tôi nghe, mặt còn ngỡ ngàng. Cậu bảo, em tưởng mình bị lãng quên. Hóa ra, người ta vẫn nhìn thấy mình. Chỉ là mình không biết.
Người xưa có một quẻ nói đúng chuyện này. Quẻ Tấn.
Quẻ Tấn nghĩa là tiến lên. Thoán từ của quẻ kể về một vị khang hầu, là một vị quan lớn, được vua ban cho nhiều ngựa, và được vào triều kiến một ngày ba lần. Đó là hình ảnh của một người được trọng dụng. Không phải vì người đó ồn ào. Mà vì người đó có công.
Thoán Truyện giải quẻ Tấn bằng hình ảnh mặt trời mọc. Tấn là tiến, là mặt trời từ mặt đất mọc lên. Vừng dương từ chân trời, lừng lững tiến mãi lên, tỏa ánh sáng ra khắp nơi. Quẻ Tấn ứng vào thời có vua sáng, tôi trung. Tôi thì một lòng phục vụ đấng minh quân. Vua thì biết hạ mình, trọng người hiền.
Nghe thì có vẻ xa xôi. Nhưng ý của người xưa rất gần. Tiến lên, trong quẻ Tấn, không phải là chen lấn, không phải là đạp người khác xuống để mình lên. Tiến lên là như mặt trời mọc. Mặt trời không chen lấn với ai. Nó chỉ mọc lên, và ánh sáng của nó tự tỏa ra. Ai cũng thấy.
Trong sách còn có một câu trong Đại Tượng Truyện, rất đáng nhớ. Tượng rằng: mặt trời mọc lên khỏi mặt đất, đó là quẻ Tấn. Người quân tử thấy vậy, thì làm cho đức sáng trong mình ngày một thêm tỏ rõ. Dịch ra lời thường, là: người quân tử nhìn mặt trời mọc, thì tự nhắc mình, làm cho cái tốt trong mình sáng lên.
Sách giảng thêm: mặt trời vốn quang minh, bị trái đất che khuất mới không sáng được. Cái tâm sáng trong ta cũng vậy, vốn quang minh, bị dục tình che khuất mới không sáng được. Vậy phải bỏ bớt những thứ che khuất, thì ánh sáng trong mình mới bừng lên được.
Nói bằng lời thường, là: trong mỗi người đều có một cái tốt, một cái tài, một cái sáng riêng. Nhưng nhiều khi, cái sáng đó bị che bởi những thứ khác. Bị che bởi sự nóng vội. Muốn lên nhanh, muốn người ta thấy mình ngay. Bị che bởi sự so sánh. Thấy người ta lên, mình sốt ruột. Bị che bởi sự ồn ào. Mình nói nhiều, nhưng làm ít.
Cậu Minh bảo, có một thời gian, cậu cũng sốt ruột. Thấy đồng nghiệp khoe khoang, cậu cũng muốn khoe. Nhưng cậu làm không được. Cậu bảo, em nói không giỏi. Thôi thì em làm. Cậu không ngờ, chính cái sự không khoe đó, lại là cái giúp cậu tiến lên. Vì sếp nhìn thấy việc cậu làm, không phải lời cậu nói.
Quẻ Tấn còn có một ý nữa. Hào Sơ lục của quẻ nói: tiến lên mà bị cản trở, thì giữ chính sẽ tốt. Nếu chưa được tin dùng, thì khoan dung, không lỗi. Dịch ra lời thường, là: lúc mới bắt đầu tiến lên, thế nào cũng gặp cản trở. Người ta chưa tin mình. Việc mình làm chưa ai thấy. Lúc đó, đừng nản. Cứ giữ cho đúng. Cứ khoan dung, làm việc của mình. Rồi sẽ đến lúc người ta thấy.
Có một điểm nữa trong quẻ Tấn mà ít người để ý. Quẻ này là từ quẻ Quan biến thành. Một hào ở dưới tiến lên thành hào ở trên. Nghĩa là, sự tiến lên không phải là nhảy vọt. Mà là từng bước, từng hào một. Hôm nay mình làm tốt một việc nhỏ. Ngày mai, mình làm tốt một việc lớn hơn một chút. Cứ như vậy, mặt trời mọc lên từng chút, mà cuối cùng sáng cả một vùng trời.
Cho nên, nếu hôm nay bạn đang cố gắng mà chưa ai thấy, đừng vội nản. Hãy nhớ quẻ Tấn. Mặt trời mọc không cần ai vỗ tay. Nó chỉ cần mọc lên, đều đặn, mỗi ngày. Việc của mình cũng vậy. Làm cho tốt. Làm cho chắc. Làm cho cái sáng trong mình tỏ ra, từng chút một.
Rồi sẽ có một ngày, có người gọi bạn lên, giao cho bạn một việc lớn. Không phải vì bạn ồn ào nhất. Mà vì bạn chắc chắn nhất. Đó là cách mà quẻ Tấn nói về sự tiến lên. Tiến lên bằng ánh sáng, không bằng ồn ào.
Những điều vừa nghe là cách người xưa đọc đời qua quẻ Dịch, để tham khảo và suy ngẫm. Không phải là lời đoán vận mệnh cho bất cứ ai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư