🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Quan: nhìn cho rõ trước khi nói, trước khi theo

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Công ty tôi có một anh quản lý mới về, tên là Tuấn. Tháng đầu tiên, anh không đổi gì hết. Anh chỉ đi quanh các phòng, ngồi nghe mọi người làm việc, hỏi han từng người, ghi chép cẩn thận. Có người nóng ruột, bảo anh hiền quá, về làm sếp mà không dám quyết gì. Tháng thứ hai, anh bắt đầu đổi: bỏ một quy trình rườm rà, giữ lại một người mà ai cũng tưởng sẽ bị cho nghỉ, vì anh thấy người đó làm việc chắc tay. Ba tháng sau, phòng làm việc chạy êm hơn trước. Người ta mới hiểu: tháng đầu anh không phải không làm gì, anh đang nhìn. Nhìn cho rõ rồi mới làm, thì làm một lần là trúng.

Trong Kinh Dịch có một quẻ dạy đúng chuyện này: quẻ Quan. Quan nghĩa là nhìn, là trông, là quan sát. Sách Dịch Kinh Đại Toàn giải rằng quẻ Quan có hai hào dương ở trên, bốn hào âm ở dưới, chẳng khác gì đèn treo cao chiếu xa, có hào Cửu ngũ đắc trung, đắc chính làm chủ hào, nên Thoán từ toàn đem ý ở ngôi trời trị dân, phải treo cao gương đức cả, cho chúng dân nhìn vào. Còn trong các hào, Quan có nghĩa là nhìn, vì Dịch kinh chủ trương rằng: người quân tử hay bậc quân vương phải có cái nhìn cho sâu rộng, cho tinh tế.

Sách dặn phải quan sát ba thứ, theo thứ tự. Trước là phải quan sát đạo trời để thi hành luật trời, nghĩa là nhìn xem lẽ tự nhiên, lẽ phải của việc mình làm, có thuận hay không. Sau là phải quan sát dân tình, để tùy nghi mà dạy dỗ, nghĩa là nhìn xem người quanh mình đang sống ra sao, đang cần gì. Cuối cùng, là phải quan sát tâm tư, tài đức của mình, tức là phải biết nội quan, soi lại lòng mình. Ba cái nhìn này đi từ ngoài vào trong, từ trời xuống người rồi trở lại chính mình. Người chỉ nhìn ra ngoài mà không nhìn lại mình, thì nhìn đâu cũng thấy lỗi của người khác. Người chỉ nhìn mình mà không nhìn ra ngoài, thì sống khép kín, không biết thời thế.

Thoán từ của quẻ nói: Trang trọng như rửa tay hành lễ. Lòng tinh thành, không cần kể của dâng. Nghĩa là khi nhìn, phải nhìn bằng lòng trang trọng, thành thật, như người rửa tay sạch sẽ trước khi hành lễ, chứ không phải nhìn bằng lòng soi mói, đố kỵ. Nhìn người mà lòng đã có thành kiến, thì nhìn gì cũng thấy xấu. Nhìn việc mà lòng đã vội vàng, thì việc gì cũng thấy dễ. Cái nhìn phải sạch thì mới thấy đúng. Anh quản lý Tuấn tháng đầu không quyết gì, vì anh muốn nhìn bằng con mắt sạch: nghe mọi người nói, xem mọi người làm, rồi mới kết luận. Người vội kết luận trong ngày đầu, thường kết luận sai.

Đời thường, quẻ Quan dạy ta đừng vội theo, đừng vội tin, đừng vội chê. Có người nghe một câu chuyện đã vội ghét một người, rồi sau này mới biết câu chuyện đó chỉ đúng một nửa. Có người thấy một món hàng quảng cáo hay đã vội mua, mua về mới thấy không dùng được. Có người thấy người khác thành công đã vội bắt chước, mà không nhìn xem người ta đã trải qua những gì, mình có hợp với con đường đó không. Nhìn cho rõ mất thời gian, nhưng nhìn vội thì mất tiền, mất việc, mất cả tình cảm. Cái giá của nhìn vội luôn đắt hơn cái giá của nhìn kỹ.

Nhìn người cũng cần nhìn lâu. Một người tốt không phải là người nói hay trong một buổi gặp, mà là người sống tử tế trong nhiều năm. Một người xấu cũng không phải là người nói một câu khó nghe, mà là người làm điều xấu nhiều lần. Quẻ Quan dạy nhìn, nhưng nhìn phải có thời gian, phải xem cả lúc người ta thuận lợi và lúc người ta khó khăn. Người lúc thuận lợi thì ai cũng tốt, lúc khó khăn mới lộ rõ lòng. Cho nên, trước khi tin một người, hãy nhìn họ qua một việc khó. Trước khi theo một người, hãy nhìn xem họ đối xử với người dưới mình ra sao. Trước khi giao việc lớn cho ai, hãy nhìn xem họ làm việc nhỏ có cẩn thận không.

Và cuối cùng, quan trọng nhất là nội quan: nhìn lại mình. Mỗi ngày, trước khi chê người khác, hãy tự hỏi: mình đã nhìn kỹ chưa, hay mình chỉ nghe người ta nói lại. Trước khi trách người khác không hiểu mình, hãy tự hỏi: mình đã nói rõ chưa, hay mình chỉ nghĩ trong đầu rồi bắt người ta đoán. Người biết soi lại mình thì ít cãi nhau, vì họ thấy lỗi của mình trước khi thấy lỗi của người. Người không biết soi lại mình thì cãi nhau hoài, vì lúc nào cũng thấy mình đúng. Quẻ Quan đặt nội quan ở cuối cùng, nhưng đó mới là cái nhìn khó nhất, và cũng là cái nhìn đáng giá nhất.

Bài này nói theo tinh thần tham khảo văn hóa của Kinh Dịch, không phải lời phán về vận mệnh của riêng ai. Nhìn cho rõ là một thói quen, mà thói quen thì tập được. Hôm nay, trước khi quyết một việc gì, hãy dừng lại một chút: nhìn việc đó cho rõ, nhìn người liên quan cho rõ, và nhìn lại lòng mình cho rõ. Nhìn rõ rồi mới nói, nhìn rõ rồi mới theo, nhìn rõ rồi mới quyết. Đèn treo cao thì chiếu xa, mắt nhìn sâu thì thấy rõ, lòng thành thật thì ít khi quyết sai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn tập 2 (Thượng Kinh) — trang 280–281
Bài liên quanQuẻ Tiệm: tiến chậm mà chắc, như chim hồng bay từng chặngQuẻ Di: nuôi thân, nuôi người — ăn nói cũng là nuôi dưỡngQuẻ Khảm: giữa hiểm nguy, giữ lòng mình trong như nước