🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Tiệm: tiến chậm mà chắc, như chim hồng bay từng chặng

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Thằng cháu tôi vừa học lái xe, mới tập được hai buổi đã đòi ra đường lớn. Nó bảo: Chú ơi, lái xe có gì khó, cứ đạp ga là chạy. Tôi không cho, bảo nó tập thêm trong sân, tập quay đầu, tập dừng đúng vạch, khi nào tay lái vững rồi hẵng ra đường. Nó bực, bảo tôi khó tính. Một tháng sau, nó thi đậu bằng lái ngay lần đầu, còn bạn nó, người tập vội, thi ba lần vẫn trượt. Chuyện nhỏ, nhưng nó đúng với một lẽ lớn mà người xưa đã viết trong Kinh Dịch.

Trong Kinh Dịch có quẻ Tiệm. Tiệm nghĩa là tiến dần từng bước, tuần tự mà lên. Sách Dịch Kinh Đại Toàn giải quẻ này bằng hình ảnh con chim hồng: chim bay đi phải có kỳ, có chặng, đậu xuống từng nơi, nghỉ rồi mới bay tiếp, không thể một hơi bay tới trời. Thoán từ của quẻ nói: Tiệm là tuần tự bước lên, dần dà như gái về bên nhà chồng. Ngày xưa việc cưới gả phải đủ lễ: nạp thái, vấn danh, dạm hỏi, rồi mới rước dâu. Làm đúng thứ tự thì vợ chồng sau này mới vững bền. Việc gì cũng vậy, làm đúng thứ tự thì mới bền.

Sách còn có một đoạn áp dụng vào thời đại, viết rất thẳng: Vào đời, bất cứ làm chuyện gì cũng phải tiến hành một cách tuần tự, thì kết quả sẽ vững vàng hơn, kinh nghiệm sẽ dồi dào hơn. Người học lái xe, tay lái chưa vững mà đã ra đường lớn, thì dễ gặp tai nạn. Người thợ sửa đồ mà làm quá nhanh, thì phải coi chừng, vì sẽ cẩu thả, làm lấy có, lấy rồi mà thôi. Đi học mà không chịu học cẩn thận, lại dùng thủ đoạn để lấy điểm cao, thì khi tốt nghiệp, mảnh bằng cũng không giúp được bao nhiêu. Ra đời mà ham làm giàu quá nhanh, sẽ dễ đi vào con đường bất chính, mà có thoát được pháp luật thì tâm lúc nào cũng lo lắng, không yên.

Ngẫm lại, đời sống quanh ta đầy những người muốn đốt cháy giai đoạn. Người mới đi làm muốn lên chức ngay trong năm đầu, người mới buôn bán muốn lời gấp đôi trong tháng đầu, người mới tập thể dục muốn giảm mười cân trong hai tuần. Nôn nóng thì lúc đầu thấy nhanh, nhưng nền không vững, chỉ cần một cơn gió là đổ. Người làm ăn chân chính, ai cũng hiểu: khách hàng tin mình không phải vì mình quảng cáo to, mà vì mình làm đúng hẹn, đúng chất lượng, lần này qua lần khác. Uy tín là thứ không thể mua vội, chỉ có thể xây từng chút một, như chim hồng bay từng chặng.

Nhưng tiến chậm không có nghĩa là lười. Sách cũng dặn phải biết phân biệt: làm cẩn thận khác với làm chậm chạp vì lười biếng hay vì bản tính chậm chạp. Có người viện cớ từ từ mà thật ra là không chịu bắt tay vào làm, việc gì cũng để mai, để mốt, rồi cả đời không làm được việc gì. Đó không phải là quẻ Tiệm, đó là trì hoãn. Tiệm là mỗi ngày tiến một chút, đều đặn, có thứ tự, chứ không phải đứng yên một chỗ. Người học nghề, mỗi ngày học thêm một thao tác, một tháng sau đã khác hẳn. Người tiết kiệm, mỗi tháng để ra một ít, vài năm sau đã có một khoản. Chậm mà đều, còn hơn nhanh mà đứt quãng.

Nuôi dạy con cũng là một bài học của quẻ Tiệm. Cha mẹ nào cũng muốn con giỏi, nhưng ép con học ngày học đêm, học trước tuổi, học vượt lớp, thì con mệt, chán học, lớn lên không còn thích học nữa. Con học từng lớp, chắc từng lớp, biết một thì chắc một, thì lên cao mới không hổng. Vợ chồng sống với nhau cũng vậy: thương nhau không phải là ngày đầu đã thề non hẹn biển, mà là mỗi ngày cùng nhau qua một việc nhỏ, nấu một bữa cơm, sửa một cái bóng đèn, rồi tình nghĩa dày lên theo năm tháng. Hạnh phúc bền là hạnh phúc tiến từng bước, không phải hạnh phúc đến trong một đêm.

Cho nên, nếu hôm nay bạn đang làm một việc gì mà thấy chậm, thấy người khác chạy nhanh hơn mình, đừng vội nản. Hãy hỏi lại mình: mình có đang đi đúng thứ tự không, mỗi ngày mình có tiến thêm một chút không. Nếu câu trả lời là có, thì cứ đi tiếp. Chim hồng bay từng chặng, cuối cùng vẫn tới được phương xa. Người đi tuần tự, cuối cùng vẫn tới được đích, mà tới nơi còn đủ sức để ở lại lâu dài. Bài này nói theo tinh thần tham khảo văn hóa của Kinh Dịch, không phải lời phán về vận mệnh của riêng ai. Tiến chậm không phải là thua, tiến chậm mà chắc, mới là thắng lâu dài.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn tập 3 (Hạ Kinh) — trang 303–305, 315
Bài liên quanQuẻ Di: nuôi thân, nuôi người — ăn nói cũng là nuôi dưỡngQuẻ Khảm: giữa hiểm nguy, giữ lòng mình trong như nướcQuẻ Đồng Nhân: hòa với mọi người, lòng rộng như đồng không