🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Di: nuôi thân, nuôi người — ăn nói cũng là nuôi dưỡng

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Bà ngoại tôi nấu ăn rất ngon, nhưng bà không bao giờ nấu cầu kỳ. Bữa cơm nhà bà lúc nào cũng có rau, có canh, có cá, có thịt, vừa đủ, không thừa không thiếu. Bà bảo: Ăn là để nuôi người, không phải để khoe. Nhà nào ăn uống đàng hoàng, con cái nhà ấy ít ốm, học hành cũng tập trung hơn. Bà còn dặn một câu mà tôi nhớ mãi: Lời nói cũng như cơm, nói lời lành thì nuôi người ta, nói lời độc thì như cho người ta ăn đồ thiu. Hồi nhỏ tôi không hiểu, lớn lên mới thấy bà nói đúng: có những lời nói nuôi người ta lớn lên, có những lời nói làm người ta héo đi.

Trong Kinh Dịch có một quẻ nói đúng chuyện nuôi dưỡng này: quẻ Di. Di nghĩa là nuôi dưỡng. Sách Dịch Kinh Đại Toàn giải rằng quẻ Di trên dưới có hai hào dương, giữa bốn hào âm, trên là núi, là đứng yên, dưới là sấm, là cử động, tượng trưng cho cái mồm, trên dưới có hai hàm răng cứng, giữa là miệng, lưỡi. Trong quẻ Di có tượng mồm miệng, thánh nhân mới nghĩ đến vấn đề di dưỡng, chứ không nói rằng ăn uống, vì chữ di dưỡng bao quát hơn vấn đề ăn uống. Ta có thể nói: di dưỡng tinh thần, đức hạnh, thân xác, tha nhân. Nghĩa là nuôi không chỉ là cho ăn, mà còn là nuôi tinh thần, nuôi đức hạnh, nuôi thân thể, nuôi cả người khác.

Thoán từ của quẻ nói: Di là chính đáng thì tốt lành. Xem cách nuôi dưỡng. Tự mình tìm miếng ăn chân chính. Nghĩa là nuôi dưỡng phải chính đáng, phải xem người ta nuôi dưỡng bằng cách nào, và mình phải tự tìm miếng ăn bằng sức mình, một cách đàng hoàng. Người nuôi thân bằng nghề tử tế, ăn miếng ăn do mình làm ra, thì lòng yên. Người nuôi thân bằng cách lừa gạt, trộm cắp, thì miếng ăn có ngon mấy, lòng cũng không yên. Xem một người nuôi thân bằng cách nào, là biết con người họ ra sao. Đó là cách nhìn người mà quẻ Di dạy: đừng nghe người ta nói mình là ai, hãy xem người ta kiếm ăn bằng cách nào.

Ăn uống là chuyện nuôi thân đầu tiên. Người ăn uống bừa bãi, thích gì ăn nấy, ăn cho sướng miệng mà không nghĩ đến sức khỏe, thì thân thể sớm muộn cũng sinh bệnh. Người ăn uống điều độ, ăn đủ chất, đúng bữa, thì thân khỏe, đầu óc mới minh mẫn. Bà ngoại tôi nấu ăn vừa đủ, không thừa không thiếu, là một cách nuôi thân rất đúng: đủ chất mà không lãng phí, ngon mà không cầu kỳ. Nuôi thân không cần món đắt tiền, chỉ cần món sạch, món lành, ăn đúng lúc, đúng lượng. Thân là cái mồm ăn vào, mà bệnh cũng từ cái mồm mà ra, cho nên coi chừng cái mồm là coi chừng cả đời người.

Nhưng quẻ Di còn nói đến một thứ nuôi dưỡng quan trọng hơn: lời nói. Miệng không chỉ để ăn, mà còn để nói. Lời nói cũng nuôi người, hoặc làm hại người, như cơm lành với cơm thiu. Cha mẹ nói với con bằng lời động viên, con lớn lên tự tin. Cha mẹ nói với con bằng lời chê bai, mắng nhiếc, con lớn lên tự ti, sợ sệt. Vợ chồng nói với nhau bằng lời dịu dàng, nhà êm ấm. Vợ chồng nói với nhau bằng lời cay độc, nhà thành chiến trường. Người xưa nói bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra, là vì cái mồm vừa là cửa ăn, vừa là cửa nói. Giữ được miệng, là giữ được cả thân lẫn họa.

Nuôi người khác cũng là một cách nuôi mình. Người mẹ nuôi con, người thầy nuôi trò, người sếp nuôi nhân viên, không chỉ bằng cơm áo, mà bằng lời dạy, bằng sự quan tâm, bằng tấm gương. Người nuôi dạy con bằng lời hay, con học được lời hay. Người nuôi dạy con bằng đòn roi, con học được đòn roi. Cho nên, muốn con mình thành người tốt, trước hết mình phải sống tốt, nói lời tốt, vì con cái học bằng mắt, không học bằng tai. Cha mẹ là bữa ăn tinh thần đầu tiên của con, mà bữa ăn ấy ngon hay dở, là do cha mẹ nấu.

Quẻ Di dạy một điều giản dị: đời người là chuyện nuôi dưỡng, mà nuôi dưỡng thì phải chính đáng. Nuôi thân bằng miếng ăn sạch, nuôi tinh thần bằng lời nói lành, nuôi người khác bằng sự tử tế, và nuôi mình bằng nghề nghiệp đàng hoàng. Cái mồm là nơi bắt đầu của cả phúc lẫn họa, cho nên coi chừng cái mồm là coi chừng cả cuộc đời. Bài này nói theo tinh thần tham khảo văn hóa của Kinh Dịch, không phải lời phán về vận mệnh của riêng ai. Hôm nay, hãy thử nhìn lại: mình đang ăn gì, nói gì, và nuôi ai bằng cách nào. Ăn cho sạch, nói cho lành, nuôi cho đàng hoàng, thì thân khỏe, nhà yên, lòng cũng yên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn tập 2 (Thượng Kinh) — trang 361–362
Bài liên quanQuẻ Khảm: giữa hiểm nguy, giữ lòng mình trong như nướcQuẻ Đồng Nhân: hòa với mọi người, lòng rộng như đồng khôngQuẻ Lâm: đang lên thì càng phải đến gần người khác