Có những việc lớn làm mãi không thành, không phải vì mình dở, mà vì mình thiếu một chân. Mở quán, xây nhà, nuôi con ăn học, làm một dự án lớn, việc nào cũng vậy. Nhiều người thất bại, hỏi ra mới biết: có vốn mà không có người giỏi, có người giỏi mà không đúng lúc, có lúc đúng mà vốn lại mỏng. Việc lớn đổ không phải vì một lỗi to, mà vì thiếu một thứ nhỏ mà mình không để ý.
Quẻ Đỉnh trong Kinh Dịch nói về chuyện này. Trong cuốn 64 Quẻ Dịch, sách viết: "Cổ nhân làm cái đỉnh với ba chân tượng trưng cho thiên, địa, nhân, cho thời, thế, cơ, cho hoàn cảnh, tài lực và trí lực v.v... Mất một chân, cái đỉnh không thể đứng vững được." Cái đỉnh ba chân, mất một chân là đổ. Việc lớn cũng vậy. Sách lấy chuyện Lưu Bang làm ví dụ: ông được Tiêu Hà trông nom mọi việc nội chính, được Trương Lương dâng mưu hay, nhưng vẫn chưa phát triển mạnh, vì còn thiếu một vị nguyên soái. Mãi tới khi có Hàn Tín về, việc lớn mới thành. Đủ mưu, đủ người lo trong, mà thiếu người cầm quân, cái đỉnh vẫn chưa đứng vững.
Trong đời thường, ba chân của việc lớn là ba thứ: thời, người, của. Thời là đúng lúc. Người là đủ người giỏi, đủ người tin nhau. Của là đủ vốn, đủ sức. Thiếu một chân thì đừng vội làm lớn. Hoặc tìm cho đủ, hoặc làm nhỏ lại. Người mở quán ăn: có vốn, có mặt bằng đẹp, nhưng không có đầu bếp giỏi, quán cũng vắng. Người làm ăn có đầu bếp giỏi, có vốn, nhưng mở quán đúng lúc cả khu đang ế ẩm, cũng khó. Người khởi nghiệp có ý tưởng hay, có người giỏi, nhưng vốn mỏng, chạy được vài tháng thì hết tiền, đành bỏ. Ba chân, thiếu chân nào cũng đổ.
Trong gia đình cũng vậy. Cái đỉnh của một nhà là vợ, chồng, con cái cùng gánh. Người trụ cột gánh hết một mình, sớm muộn cũng đổ. Vợ chồng cùng lo, con cái biết thương cha mẹ, nhà mới vững. Có nhà chồng làm ra tiền, vợ giữ tiền, con học hành, ba chân đủ, nhà êm. Có nhà một người làm, một người phá, một người đứng ngoài, cái đỉnh nghiêng dần, tới một ngày đổ sập. Việc nhà không phải việc của một người. Việc lớn không phải việc của một người.
Vậy trước khi làm việc lớn, mình đếm đủ ba chân chưa? Thời đã tới chưa, hay mình đang nóng vội? Người đã đủ chưa, hay mình đang làm một mình? Của đã đủ chưa, hay mình đang liều? Nếu thiếu một chân, đừng cố dựng đỉnh lên rồi cầu cho nó đứng. Đi tìm chân còn thiếu. Tìm không được thì làm nhỏ lại, làm cái đỉnh nhỏ mà vững, còn hơn cái đỉnh to mà đổ. Quẻ Đỉnh dặn chỉ một điều: việc lớn thành hay không, không nằm ở mình giỏi tới đâu. Mà nằm ở mình gom đủ ba chân hay chưa. Đủ ba chân, đỉnh tự đứng vững.
Ba chân của cái đỉnh, trong đời thường, không phải lúc nào cũng có sẵn. Nhiều lúc mình chỉ có hai chân, chân thứ ba phải đi tìm, hoặc phải chờ. Có một gia đình mở quán bún nhỏ. Chồng nấu ngon, đó là chân tài. Vợ giữ tiền chặt, đó là chân của. Nhưng quán mở đúng lúc cả khu đang làm đường, khách không tới được, đó là chân thời bị thiếu. Họ không vội đóng quán. Họ bán mang đi, giao tận nhà, chờ đường làm xong. Ba tháng sau đường xong, khách tới, quán đông. Nếu lúc đó họ nóng vội, đóng quán đi làm thuê, thì không bao giờ có quán của mình. Biết mình thiếu chân nào, đó đã là khôn. Thiếu thời thì chờ thời. Thiếu người thì tìm người. Thiếu của thì làm nhỏ lại, tích dần. Đừng bao giờ dựng đỉnh lên rồi cầu cho nó đứng. Đỉnh đứng vững không phải nhờ cầu. Đỉnh đứng vững nhờ đủ ba chân. Việc lớn cũng vậy. Chuẩn bị đủ rồi hãy làm. Làm rồi thì giữ cho vững, đừng tham to thêm khi chân còn yếu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư