Anh Hải làm chủ một quán ăn nhỏ. Quán đông, khách quen nhiều, một mình anh lo hết. Sáng đi chợ, trưa đứng bếp, chiều tính tiền, tối dọn dẹp. Vợ anh bảo thuê thêm người đi. Anh lắc đầu: "Thuê người tốn tiền, lại không vừa ý. Một mình anh lo được."
Một năm sau, anh ngã quỵ trong bếp. Bác sĩ bảo kiệt sức. Quán phải đóng cửa một tháng. Khách quen đi chỗ khác. Anh nằm viện mà vẫn nhắn tin chỉ đạo nhân viên tạm. Vợ anh chỉ nói một câu: "Anh lo được hết, trừ lo cho chính mình."
Kinh Dịch có quẻ Đại Quá, nói đúng cái thế của anh Hải. Đại Quá nghĩa là quá lớn, quá mức. Quẻ này có bốn vạch dương cứng ở giữa, hai vạch âm mềm ở hai đầu. Sách xưa ví nó như một cây cột: giữa thì cứng, mà hai đầu trên dưới đã yếu, đã oẹ. Cột như vậy thì không đứng thẳng được. Nó cong. Sách gọi là "đống nạo", cột đã cong.
Người gánh việc lớn cũng giống cây cột đó. Giữa thì cứng, quyết tâm lớn, làm được nhiều. Nhưng hai đầu yếu. Đầu trên là sức khỏe, đầu dưới là gia đình, là những người đỡ mình. Hai đầu yếu mà cứ gánh nặng ở giữa, sớm muộn gì cột cũng cong.
Đại Quá là thời của người tài. Sách nói rõ: đây là lúc quân tử mạnh, là lúc làm được đại công, đại nghiệp. Nhưng cũng chính vì vậy mà nó nguy hiểm. Người tài hay mắc một bệnh. Bệnh quá tự tin. Nghĩ mình lo được hết. Nghĩ mình không cần ai. Nghĩ nghỉ ngơi là yếu đuối. Cương quá mức, làm vượt quá thời, rồi đến lúc rơi xuống hồ, sách nói vậy.
Anh Hải không sai khi muốn lo cho quán. Anh sai ở chỗ lo một mình. Một cây cột muốn chịu nặng, phải có kèo, có xà, có móng. Một người muốn làm việc lớn, phải có người đỡ hai đầu. Thuê một người phụ bếp không phải là tốn tiền. Đó là chống thêm một cây cột cho cái nhà của mình. Tin vợ lo phần tiền bạc không phải là mất quyền. Đó là để cho đầu dưới của cột được chắc lại.
Sách dạy người gặp quẻ Đại Quá hai chữ: cương mà vẫn phải nhu. Cương là quyết đoán, dám làm. Nhu là mềm mỏng, biết nghe, biết nhờ người khác. Trong quẻ, dưới có Tốn là thuận, trên có Đoài là vui vẻ. Làm việc lớn mà mặt mày lúc nào cũng căng, nói năng lúc nào cũng gắt, thì người giỏi cũng bỏ đi hết. Làm việc lớn mà vui vẻ, thuận hòa, người ta mới ở lại mà gánh cùng mình.
Có một câu trong quẻ mà người làm trụ cột gia đình nên nhớ. Đó là biết lúc cương, lúc nhu, lúc tiến, lúc thoái, chứ đừng khăng khăng một mực. Có những việc phải cương: giữ chữ tín, giữ chất lượng, giữ lời hứa với khách. Có những việc phải nhu: nghe vợ nói, nghe người làm góp ý, nhận mình mệt rồi mà nghỉ một hôm. Khăng khăng một mực thì cột cong. Biết co biết duỗi thì cột đứng lâu.
Làm việc lớn không có nghĩa là làm một mình. Làm việc lớn có nghĩa là biết mình đang gánh cái gì, và biết cái cột của mình chịu được tới đâu. Người khôn không chờ cột cong mới chống. Người khôn chống trước, chia việc trước, nghỉ trước khi kiệt sức.
Anh Hải sau lần ngã quỵ đó đã đổi cách làm. Anh thuê hai người phụ. Vợ anh giữ tiền. Anh chỉ đứng bếp giờ cao điểm. Quán nhỏ lại một chút, lời ít lại một chút, nhưng quán mở đều mỗi ngày, anh còn khỏe, nhà còn yên. Anh bảo: "Hồi đó anh tưởng một mình gánh hết là giỏi. Giờ anh mới biết, chia ra cho người khác gánh cùng, mới là giỏi."
Đây là cách người xưa đọc quẻ Đại Quá, để tham khảo trong đời sống, không phải lời phán chắc chắn về vận mệnh. Quẻ chỉ soi cho mình thấy cái thế mình đang đứng. Còn đi tiếp thế nào, là do mình liệu sức mình.
Cột đã cong thì đừng chất thêm. Chống lại, chia ra, rồi hãy tính chuyện lớn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư