🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Tụy: đông người chưa chắc đã mạnh, hợp lòng mới mạnh

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Có một câu hỏi mà nhiều người đi làm hay tự hỏi mình vào cuối năm: sao đội của mình đông thế mà làm việc cứ rời rạc? Họp thì đủ mặt, người thì đủ cả, nhưng mỗi người một ý, việc chung chẳng ai cầm. Ngược lại, có những nhóm chỉ ba bốn người mà làm được việc lớn, vì họ hợp nhau. Đông chưa chắc đã mạnh. Mạnh hay không, nằm ở chỗ có hợp lòng nhau hay không.

Người xưa có một quẻ Dịch nói đúng chuyện này: quẻ Tụy. Tụy nghĩa là tụ hợp. Trong sách xưa giải rằng, tụ hợp nhỏ thì thành gia đình, đoàn thể; tụ hợp lớn thì thành thiên hạ. Nhưng tụ họp có hai mặt. Tụ lại mà hợp lòng, hợp ý thì thành sức mạnh. Tụ lại mà mỗi người một bụng, chỉ chờ dịp để giành phần hơn, thì đông chỉ thêm rối.

Câu mở đầu của quẻ Tụy, nói bằng lời xưa, là: tụ họp thì hanh thông, vua ra tế tự ở miếu tông, gặp người đức độ tài hoa thì lợi, giữ lòng ngay thẳng thì tốt, dùng lễ lớn thì lành, có việc đi đâu cũng nên. Nghe thì như chuyện triều đình ngày xưa, nhưng đặt vào đời nay thì rất gần. Vua ra tế miếu là hình ảnh người đứng đầu biết lấy điều chung, điều thiêng liêng làm điểm tựa để gắn mọi người lại. Một gia đình muốn tụ họp được, phải có một điều chung để cùng hướng về: có thể là bữa cơm, là việc thờ cúng tổ tiên, là một mái nhà cần cùng nhau giữ. Một công ty muốn đoàn kết, phải có một mục đích chung mà ai cũng tin.

Trong sách còn giải kỹ hơn: tụ họp là điều hay, điều tốt, nhưng muốn tụ cho bền thì phải lấy trung, lấy chính mà hợp với người. Nghĩa là người đứng giữa, người cầm trịch, phải công bằng. Có công bằng thì người ta mới chịu tụ lại lâu dài. Một người lãnh đạo thiên vị, lúc nào cũng bênh người thân, thì hôm nay họp đông, mai người ta cũng tản đi hết. Một người cha mẹ trong nhà thương con không đều, thiên lệch rõ rệt, thì anh em sớm muộn cũng xa nhau.

Quẻ Tụy cũng dạy rằng tụ họp cần có lễ. Dùng lễ lớn, làm lễ tam sinh, trang trọng mà tốt lành. Lễ ở đây không phải là bày vẽ rườm rà, mà là sự tôn trọng lẫn nhau khi gặp nhau. Người xưa gặp nhau phải có lễ nghi, vì lễ giữ cho người ta không vượt quá giới hạn. Đời nay cũng vậy. Một cuộc họp có người đến muộn, nói leo, cắt ngang lời người khác, thì họp đông cũng chỉ thành cãi nhau. Một bữa cơm gia đình mà ai cũng cắm mặt vào điện thoại, thì ngồi cùng mâm cũng như mỗi người một nơi.

Có một ý nữa trong quẻ Tụy mà ít người để ý: tụ họp thì phải có lúc giải tán cho đúng. Tụy là tụ, mà tụ mãi không tan thì sinh tù túng, sinh mâu thuẫn. Người xưa biết tụ để làm việc chung, xong việc thì ai về nhà nấy, giữ khoảng riêng cho nhau. Đội nhóm làm việc cũng thế. Họp suốt ngày, gắn với nhau cả ngày lẫn đêm, thì lúc đầu vui, sau thành ngột ngạt. Biết tụ lúc cần tụ, biết buông lúc cần buông, thì lần sau tụ lại người ta vẫn vui vẻ mà đến.

Trong đời sống, ai cũng từng nếm cả hai mặt của tụ họp. Một đám cưới đông vui, cả họ quây quần, ai cũng cười nói, nhưng cũng có đám cưới đông mà lạnh, vì trong nhà còn giận nhau chuyện đất đai chưa chia. Một lớp học cũ họp mặt, có năm cười đến chảy nước mắt, có năm ngồi gượng gạo vì còn tị nhau chuyện ai thành đạt hơn ai. Khác nhau ở chỗ nào? Không phải ở chỗ đông hay ít, sang hay nghèo, mà ở chỗ lòng người có thật sự hướng về nhau hay không.

Vậy làm sao để tụ cho bền? Sách xưa không đưa ra mẹo vặt, mà chỉ đưa ra gốc: người đứng đầu phải có đức, người tham gia phải có lòng ngay. Người đứng đầu có đức thì không cần hô hào, người ta tự tìm đến. Người tham gia có lòng ngay thì không so đo ai hơn ai kém, chỉ lo việc chung có xong hay không. Còn nếu chỉ tụ lại để chia phần, để khoe khoang, để tranh ghế, thì cái tụ ấy sớm muộn cũng tan, mà tan rồi còn để lại oán hận.

Quẻ Tụy còn có một lời khuyên rất thực tế: khi đã tụ lại được rồi, thì hãy tính chuyện đi xa, làm việc lớn. Tụ họp không phải để ngồi chơi, mà để làm việc mà một người không làm nổi. Một gia đình tụ lại để lo cho con ăn học, một làng xóm tụ lại để sửa con đường, một nhóm bạn tụ lại để mở một cửa hàng. Có việc chung để làm, cái tụ mới có ý nghĩa. Không có việc chung, tụ lại chỉ để nói chuyện phiếm, vài lần là chán.

Cuối cùng, quẻ Tụy nhắc mình một điều giản dị: muốn có người tụ về quanh mình, thì trước hết mình phải là người đáng để người ta tụ về. Sống ngay thẳng, giữ chữ tín, biết nghĩ cho người khác, thì tự nhiên có người tìm đến. Sống ích kỷ, chỉ lo phần mình, thì có bày tiệc lớn đến mấy, người ta ăn xong cũng đi.

Đông người chưa chắc đã mạnh, nhưng hợp lòng thì ít người cũng làm được việc lớn. Đó là điều quẻ Tụy muốn nhắn. Trong nhà, trong công việc, trong làng xóm, cứ lấy lòng ngay và sự công bằng làm gốc, thì tụ họp nào cũng bền.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập (tập 3 Hạ Kinh) — trang 195 (Thoán từ: Tụy. Hanh. Vương cách hữu miếu. Lợi kiến đại nhân. Hanh. Lợi trinh. Dụng đại sinh cát.)
Bài liên quanQuẻ Thăng: leo lên từng bậc, đừng nhảy một phát lên đỉnhQuẻ Quy Muội: cưới xin là chuyện cả đời, đừng vội vì thíchQuẻ Tỷ: một mình giỏi chưa đủ, phải biết gần nhau