Trong xóm, có đám cưới nào mà nhà gái khóc, nhà trai cười, ai cũng bảo là chuyện thường. Nhưng có những đám cưới, cưới xong chưa được bao lâu đã lục đục, rồi người ta thở dài: cưới vội quá. Một cô gái trẻ gặp một chàng trai, mới quen vài tháng, thấy anh ta ga lăng, nói năng ngọt ngào, đã vội về nhà chồng. Một chàng trai thấy cô gái xinh, hiền, đã vội cưới về, chưa kịp biết cô sống ra sao, nhà cô ra sao, tính cô lúc giận dữ thế nào. Cưới xin là chuyện cả đời, mà nhiều người quyết định nó nhanh như mua một món đồ.
Người xưa có một quẻ Dịch nói đúng chuyện này: quẻ Quy Muội. Quy Muội nghĩa là gả em gái, gả cô gái về nhà chồng. Trong sách xưa giải rằng, quẻ này đề cập đến chuyện cưới hỏi mà không đủ lễ nghi, không đúng phận, không đúng lúc. Trên là sấm, là trưởng nam; dưới là đầm, là thiếu nữ. Lấy sự thỏa thích làm động cơ cho việc làm, thì vợ chồng sẽ đi đến chỗ buông thả, chẳng ra gì.
Câu mở đầu của quẻ Quy Muội, nói bằng lời xưa, là: gái nhỏ về nhà chồng, làm việc thì hung, chẳng có gì lợi. Nghe thì nặng, nhưng ý của nó không phải là chê chuyện cưới hỏi. Ý của nó là chê cái cách làm: vội vàng, chỉ vì thích, không đủ lễ, không đúng vị, thì ắt sẽ sinh chuyện không hay. Cũng như gieo hạt mà không đúng mùa, không đúng đất, hạt có nảy mầm cũng khó thành cây.
Sách xưa còn giải thêm một ý rất sâu: hôn nhân là chuyện lớn, là đầu cuối của đời người. Trong lời giải Thoán truyện có câu: Quy Muội là đại nghĩa của trời đất, trời đất không giao hòa thì vạn vật không sinh sôi; hôn nhân là chỗ bắt đầu và kết thúc của đời người. Nghĩa là cưới nhau không chỉ là chuyện của hai người, mà là chuyện của hai nhà, của dòng họ, của cả một đời sống chung sau đó. Người xưa coi hôn lễ quan trọng như vậy, nên mới đặt ra bao nhiêu lễ nghi: dạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu, không phải để bày vẽ, mà để hai bên có thời gian nhìn nhau cho kỹ, để cả hai nhà cùng biết mình đang gắn bó với ai.
Trong quẻ Quy Muội, sách còn nhắc đến một tục lệ xưa: người quý tộc có thể lấy một lúc vợ và nàng hầu, em gái theo chị về nhà chồng làm hầu thiếp. Người xưa ghi lại tục lệ ấy không phải để khen, mà để chỉ ra cái phận không đúng: phận em, phận lẽ mà muốn chuyên quyền, muốn tự quyết, không tùy thuộc vào người vợ cả, thì sẽ chẳng ra gì. Đặt vào đời nay, ý đó vẫn còn nguyên giá trị: trong một gia đình, ai cũng có phận của mình. Người làm dâu mới về, chưa hiểu nếp nhà, đã muốn đổi hết mọi thứ theo ý mình, thì nhà khó yên. Người làm chồng, chưa lo được cho vợ con, đã muốn vợ phải nghe mình tuyệt đối, thì vợ khó thuận.
Quẻ Quy Muội cũng nói rõ vì sao vội vàng lại sinh hung. Trên là động, dưới là vui: động vì vui, hành động vì thỏa thích. Mới quen thì cái gì cũng đẹp, cái gì cũng vui, người ta dễ tưởng đó là tình yêu đích thực. Nhưng tình yêu thật không chỉ có vui. Tình yêu thật còn có những ngày cãi nhau, những ngày hết tiền, những ngày ốm đau, những ngày chán nhau. Cưới nhau khi chỉ mới thấy nhau lúc vui, thì ngày đầu tiên gặp nhau lúc buồn, người ta sẽ ngỡ ngàng: sao người này khác quá. Không phải người ta khác, mà là mình chưa từng thấy mặt kia của họ.
Vậy người xưa khuyên gì? Không phải là đừng cưới, mà là cưới cho đúng. Đúng ở đây có ba điều. Một là đúng người: biết rõ người mình cưới, không chỉ biết lúc họ vui mà còn biết lúc họ giận, lúc họ khó khăn, lúc họ đối xử với người thân của mình. Hai là đúng lúc: khi cả hai đã sẵn sàng gánh vác, chứ không phải khi chỉ có một bên sẵn sàng, bên kia còn đang mơ mộng. Ba là đúng lễ: hai bên gia đình đã biết nhau, đã tôn trọng nhau, chứ không phải cưới trong sự phản đối, giấu giếm, rồi sau này lấy đó làm cớ để trách nhau.
Trong đời sống, có những đám cưới tổ chức đơn sơ mà bền, vì hai người đã hiểu nhau kỹ, hai nhà đã thuận nhau từ trước. Cũng có những đám cưới linh đình, tốn kém, mà chỉ vài năm sau đã tan, vì cưới nhau khi chưa hiểu nhau, chỉ vì một phút say mê. Cái bền của hôn nhân không nằm ở mâm cỗ, mà nằm ở sự chuẩn bị trước khi cưới.
Cuối cùng, quẻ Quy Muội nhắc một điều mà người trẻ hay quên: hôn nhân là chuyện bắt đầu một đời sống mới, chứ không phải là điểm kết của tình yêu. Cưới nhau rồi mới là lúc bắt đầu học cách sống chung: học nhường nhau, học chịu đựng nhau, học cùng nhau lo toan. Ai cưới với tâm thế đã sẵn sàng học, thì cưới xong mới là lúc hạnh phúc thật sự bắt đầu. Ai cưới với tâm thế đã xong chuyện, thì cưới xong sẽ thấy sao đời mình khác hẳn với những gì mình tưởng.
Cưới xin là chuyện cả đời, đừng vội vì thích. Nhìn cho kỹ, chuẩn bị cho đủ, rồi hãy bước vào. Đó là điều quẻ Quy Muội muốn nhắn, bằng một giọng nghiêm mà thương, như lời người lớn dặn con cháu trước ngày vu quy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư