Có một cô gái trẻ, mỗi tháng ăn chay hai ngày mùng một và rằm. Cô hỏi: con ăn chay vậy có giảm nghiệp không? Con ăn chay mà vẫn hay nóng giận, vẫn hay nói nặng lời, vậy ăn chay có ích gì không?
Câu hỏi này rất thật. Nhiều người ăn chay nhiều năm mà vẫn thấy mình chưa đổi. Họ bắt đầu nghi ngờ: hay là ăn chay không có tác dụng gì?
Để trả lời, phải hiểu ăn chay trong đạo Phật là gì. Trong bài viết của Hòa thượng Sri Dhammananda về vấn đề ăn chay, Ngài dẫn kinh Amagandha, trong đó Đức Phật nói: chẳng phải thịt, chẳng phải nhịn ăn, chẳng phải lõa thể, chẳng phải cạo đầu, chẳng phải tự hành xác, có thể làm một kẻ tâm đầy hoài nghi trở thành trong sạch. Ăn cá hay ăn thịt tự nó không làm cho một người trở thành bất tịnh. Một người tự làm mình không trong sạch bởi niềm tin mù quáng, gian dối, thèm muốn, tự đề cao, ô danh và những dụng ý tội lỗi.
Nghĩa là ăn chay hay ăn mặn, tự nó không làm mình thành người tốt hay người xấu. Cái làm mình tốt hay xấu là tâm của mình. Ăn chay mà tâm còn tham, còn sân, còn si, thì vẫn chưa trong sạch. Ăn mặn mà tâm từ bi, hiền lành, không tham lam, thì vẫn là người tốt.
Ngài cũng viết rõ: không có một giới luật khắt khe nào trong Phật giáo nói là tín đồ của Đức Phật không nên ăn cá thịt. Đức Phật chỉ khuyên là không nên liên quan vào việc giết chóc có dụng ý, hoặc không nên yêu cầu người khác giết bất cứ chúng sanh nào cho mình. Tuy nhiên những ai ăn chay và không ăn thịt của thú vật đáng được ca ngợi.
Câu chuyện này có một chi tiết rất hay. Một đệ tử của Đức Phật là Đề Bà Đạt Đa yêu cầu Đức Phật bắt các đệ tử của Ngài ăn chay, nhưng Ngài từ chối. Vì đạo Phật là một tôn giáo tự do, nên Ngài khuyên là để cá nhân các đệ tử tự mình quyết định việc ăn chay. Rõ ràng Đức Phật không coi việc ấy là một luật lệ đạo lý quan trọng.
Trong một bài viết khác, Tỳ kheo Ajahn Brahmavamso kể câu chuyện tướng quân Siha. Ông là một vị tướng giàu có, sau khi quy y Phật, ông mời Đức Phật cùng chư Tăng đến nhà dùng cơm. Để sửa soạn bữa cúng dường, ông ra lệnh người đầy tớ đi mua một số thịt ở chợ. Các tu sĩ Kỳ-na giáo nghe vậy liền nói rằng Đức Phật đã cố ý ăn thịt từ con vật được giết để thiết đãi Ngài. Câu chuyện này cho thấy ngay từ thời Đức Phật, vấn đề ăn chay đã gây tranh luận. Và Đức Phật không bắt buộc, mà để mỗi người tự quyết định.
Vậy ăn chay có giảm nghiệp không? Ăn chay có giảm nghiệp, nhưng không phải theo cách nhiều người tưởng. Ăn chay không phải là một phép trừ nghiệp, ăn một bữa chay là trừ đi một phần nghiệp. Ăn chay giảm nghiệp theo hai cách.
Cách thứ nhất: ăn chay là bớt dự phần vào việc giết chóc. Mỗi bữa chay là một bữa mình không ăn thịt, tức là một bữa mình không tiếp tay cho việc giết. Tích lũy nhiều bữa chay, lòng từ bi của mình lớn dần lên. Lòng từ bi lớn lên, mình sẽ bớt làm điều ác, bớt nói lời ác, bớt nghĩ điều ác. Nghiệp giảm là vì mình đổi, không phải vì món ăn đổi.
Cách thứ hai: ăn chay là một cách tập buông. Buông món ngon, buông thói quen, buông cái thèm. Người tập buông được món ăn, sẽ tập buông được cơn giận, buông được lòng tham. Buông được nhiều thứ, nghiệp sẽ nhẹ đi.
Trong Kinh Nhân Quả Ba Đời, có câu: trước phải hiếu kính cha mẹ, kế đó phải tin trọng ngôi Tam bảo, thứ ba phải bỏ giới sát mà phóng sinh, và thứ tư cần ăn chay bố thí mới có thể gieo giống ruộng phước về sau. Ăn chay đi cùng với hiếu kính, tin Tam bảo, bỏ sát sinh, bố thí. Ăn chay không đứng một mình. Ăn chay phải đi cùng với cả một cách sống.
Cô gái trẻ kia, ăn chay hai ngày một tháng mà vẫn nóng giận, vẫn nói nặng lời. Ăn chay của cô chưa vô ích. Vì ít nhất, hai ngày đó cô đã không ăn thịt, đã nhắc mình nhớ đến lòng từ bi. Nhưng nếu cô chỉ ăn chay mà không sửa tính nóng giận, thì nghiệp vẫn còn nguyên. Ăn chay là gieo hạt tốt. Nhưng nếu tay kia vẫn gieo hạt xấu, thì vườn vẫn còn cỏ.
Cho nên, ăn chay có giảm nghiệp không? Có, nếu ăn chay đi cùng với sửa tâm. Không, nếu ăn chay chỉ là đổi món ăn mà tâm không đổi. Ăn chay là một phương tiện, không phải là đích đến. Đích đến là lòng từ bi, là tâm thanh tịnh. Ăn chay giúp mình đi đến đó nhanh hơn, nhưng không thể thay mình đi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư