Sáng nào đi ngang góc chợ, tôi cũng thấy chú Tư ngồi đó. Trước mặt chú là xấp vé số mới lấy buổi sáng. Chú mua hai tờ. Hôm nào trong túi còn dư thì ba tờ. Mua xong, chú cất kỹ vào ví, rồi ngồi nhẩm tính. Nếu trúng giải đặc biệt thì chú sẽ trả hết nợ. Sửa lại cái mái nhà. Mua cho vợ sợi dây chuyền. Còn dư thì gửi ngân hàng lấy lãi mà sống nhàn. Tính xong, chú cười một mình. Cả ngày hôm đó chú thấy nhẹ nhõm. Như thể số tiền ấy đã là của chú rồi.
Chú Tư không phải người xấu. Chú hiền. Chú làm thợ hồ. Ngày nào có việc thì chú đi làm từ sáng sớm tới tối mịt. Ngày nào không có việc thì chú ở nhà, phụ vợ bán rau ngoài chợ. Thu nhập của chú không cao, nhưng cũng đủ ăn. Vậy mà tháng nào chú cũng thiếu trước hụt sau. Vợ chú thắc mắc hoài. Tiền làm ra đi đâu hết? Chú không nhậu. Chú không cờ bạc. Chú chỉ mua vé số. Hai tờ một ngày, tính ra một tháng cũng gần cả triệu bạc. Số tiền ấy không lớn nếu nhìn một lần. Nhưng nhìn cả năm thì nó bằng cả tháng lương của chú.
Tôi kể chuyện chú Tư không phải để chê chú. Tôi kể vì trong chú có một cái tâm mà rất nhiều người trong chúng ta cũng có. Đó là tâm trông chờ vào may rủi. Làm việc thì cực. Đợi trúng số thì nhẹ. Chỉ cần một tờ giấy mỏng là đời đổi khác. Cái ý nghĩ ấy ngọt lắm. Nó ngọt đến mức người ta quên mất một điều rất thật. Đời mình đổi khác không phải vì một tờ giấy. Đời mình đổi khác vì những gì mình làm mỗi ngày.
Trong kinh có câu nói về lòng tham. Lửa nào sánh được với lửa tham. Lửa thường đốt được một căn nhà. Lửa tham thì đốt cả đời người. Vì sao? Vì lửa thường còn có lúc tắt. Còn lòng tham thì không có đáy. Được một thì muốn hai. Được hai thì muốn mười. Trúng giải nhỏ thì mong giải lớn. Trúng giải lớn thì lại muốn trúng nữa. Người trúng số rồi mà vẫn khổ thì nhiều lắm. Có người trúng xong mua xe, mua đất, cho bà con vay mượn, chưa đầy hai năm đã trắng tay. Có người trúng xong thì anh em trở mặt nhau vì chia tiền. Tiền đến nhanh thì cũng đi nhanh. Vì tiền ấy không đi cùng với cái phước biết giữ và biết dùng.
Nhân quả ở đây rất rõ. Nhân là thói quen trông chờ may rủi. Mỗi ngày mua hai tờ vé số là mỗi ngày mình gieo một hạt giống. Hạt giống ấy nói rằng: tôi không cần cố gắng nữa, chỉ cần trời thương là được. Gieo mãi như vậy thì tâm mình quen dần với việc ngồi chờ. Người quen ngồi chờ thì gặp việc khó sẽ nản. Gặp việc cần kiên nhẫn sẽ bỏ. Dần dần, đôi tay làm việc ít lại, còn đôi mắt thì cứ nhìn về phía giải thưởng. Quả trổ ra không phải chỉ là nghèo đi một triệu mỗi tháng. Quả trổ ra là cả một cách sống dựa dẫm.
Có người sẽ hỏi: mua vé số thì có gì sai? Nó có hại ai đâu? Đúng là mua một hai tờ vé số không hại ai. Nhưng nhân quả không chỉ tính chuyện hại ai. Nhân quả tính cả chuyện mình đang nuôi dưỡng cái tâm gì trong lòng mình. Mua vì vui, mua một tờ cho có cái hy vọng nhỏ nhỏ rồi thôi, khác với mua vì tin rằng đó là con đường đổi đời. Một bên là giải trí. Một bên là đánh cược cả tương lai vào may rủi. Ranh giới nằm ở chỗ mình có còn tin vào đôi tay mình hay không.
Chú Tư có một đứa con trai đang học lớp mười. Nó học khá. Nó bảo sau này nó muốn học nghề điện lạnh. Học xong đi làm, tháng kiếm được mười mấy triệu. Chú nghe xong thì gật gù. Nhưng rồi chú lại nói: hay là để ba trúng số rồi mở tiệm cho con luôn cho khỏe. Câu nói ấy nghe thì thương. Nhưng nếu để ý kỹ, nó đang dạy đứa nhỏ một điều. Đó là: không cần cố gắng lắm đâu, cứ chờ ba trúng số là xong. Một câu nói vô tình mà gieo vào đầu đứa trẻ cả một cách nghĩ dựa dẫm.
Vậy thì phải làm sao? Bỏ hẳn vé số ư? Không nhất thiết phải cực đoan như vậy. Ai thích thì cứ mua một tờ cho vui. Nhưng hãy đổi lại cách tính. Thay vì mỗi ngày hai tờ, thì mỗi tuần một tờ. Số tiền còn lại bỏ vào ống heo. Cuối tháng khui ống ra, sẽ thấy mình đã tiết kiệm được bao nhiêu. Thay vì ngồi tính chuyện trúng giải đặc biệt, thì tính chuyện học thêm một nghề, làm thêm một buổi, giữ khách quen cho tốt. Những việc ấy không hào nhoáng. Nhưng nó chắc. Nó là nhân lành thật sự. Vì nó đi cùng với mồ hôi của mình.
Người xưa có câu: phước do mình tạo, không do trời cho. Tiền trúng số cũng là một thứ phước. Nhưng phước ấy chỉ ở lại với người biết giữ. Người không biết giữ thì tiền đến rồi cũng đi. Còn người chăm chỉ làm ăn, biết tiết kiệm, biết thương vợ con, thì dù không trúng số bao giờ, cuộc sống vẫn cứ khá dần lên. Mỗi tháng khá một chút. Mỗi năm khá một chút. Mười năm sau nhìn lại, mình đã đi được một quãng rất xa.
Chú Tư bây giờ vẫn mua vé số. Nhưng chú chỉ mua một tờ vào cuối tuần. Chú bảo: mua cho vui thôi, chứ đời mình thì mình phải tự lo. Tiền mua vé số còn lại, chú để dành. Được ba tháng, chú mua cho vợ cái nồi cơm điện mới. Vợ chú cười. Nồi cơm ấy không phải do trúng số mà có. Nó do chính tay chú làm ra. Ăn cơm nấu bằng cái nồi ấy, chú thấy ngon hơn mọi bữa. Vì trong đó có vị của sự chắc chắn. Vị của một người đã thôi không ngồi chờ may rủi nữa, mà đứng dậy làm chủ đời mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư