Chị Lan bán hàng ngoài chợ, lúc nào cũng đắt khách. Nhưng có một bí mật mà ít ai biết. Chị cân thiếu. Mỗi ký thịt, chị bớt đi một ít. Mỗi lần tính tiền, chị làm tròn lên một chút. Khách đông, mỗi người mất một ít, không ai để ý. Chị tính rằng mỗi ngày mình lời thêm được vài chục ngàn. Một tháng là hơn một triệu. Chị thấy mình khôn, mình giỏi. Chị mua được cái tủ lạnh mới, cho con học thêm. Chị nghĩ mình đang lo cho gia đình.
Nhưng rồi khách bắt đầu thưa dần. Có người cân lại ở nhà, thấy thiếu, rồi không quay lại nữa. Có người nói với nhau, bà Lan cân không đủ. Chị không hiểu vì sao sạp hàng đang đông bỗng vắng. Chị lại càng cân thiếu hơn để bù vào số tiền mất đi. Càng thiếu, khách càng bỏ đi. Một vòng luẩn quẩn, cho tới ngày chị phải dẹp sạp.
Kinh Pháp Cú có một câu nói về chuyện này. Gieo khổ đau cho người, mong cầu lạc cho mình, bị hận thù buộc ràng, không sao thoát hận thù. Nghĩa là mình muốn mình vui mà lại gieo khổ cho người khác, thì mình sẽ bị chính cái khổ đó trói lại, không thoát ra được. Niềm vui đó là niềm vui vay mượn. Vay của người khác, sớm muộn gì cũng phải trả.
Chị Lan không phải là người ác. Chị chỉ nghĩ đơn giản rằng mình lấy của người ta một ít, người ta không mất bao nhiêu, còn mình thì được thêm. Nhưng chị quên mất một điều. Người ta có thể không biết mình bị lấy mất bao nhiêu tiền, nhưng người ta biết mình bị đối xử không thật. Cái cảm giác bị lừa, bị coi thường, nó ở lại lâu hơn số tiền bị mất. Và khi người ta biết, họ không quay lại nữa. Niềm vui của chị hôm nay được mua bằng sự tin tưởng của khách hàng ngày mai. Mà sự tin tưởng thì mất đi rất nhanh, lấy lại rất khó.
Nhân quả của niềm vui vay mượn là như vậy. Mình vui vì mình lừa được người khác. Mình vui vì mình chơi xấu mà đối thủ thua. Mình vui vì mình nói xấu mà người khác bị mất mặt. Những niềm vui đó đều được vay từ nỗi khổ của người khác. Mà vay thì phải trả. Trả bằng mất khách, mất bạn, mất uy tín, mất cả sự bình an trong lòng. Vì người sống bằng cách làm người khác khổ thì lúc nào cũng phải lo sợ. Sợ bị phát hiện, sợ bị trả thù, sợ người khác đối xử lại với mình y như vậy.
Có người hỏi, vậy làm ăn thì phải làm sao, không lẽ không được lời. Được lời chứ. Nhưng lời phải là lời sạch. Bán đúng cân, nói đúng lời, khách quay lại vì tin mình. Lời ít một chút mà bền. Còn lời nhiều bằng gian dối thì chỉ được một lần, rồi mất cả đời. Người buôn bán thật thà có thể giàu chậm, nhưng giàu chắc. Người buôn bán gian dối có thể giàu nhanh, nhưng giàu đó như bọt nước, tan lúc nào không hay.
Muốn biết niềm vui của mình có phải là niềm vui vay mượn không, chỉ cần hỏi một câu. Niềm vui này có làm ai khổ không. Nếu có, thì đó là niềm vui vay mượn, đừng lấy. Còn niềm vui nào mà mình vui, người khác cũng vui, thì đó là niềm vui thật. Bán hàng mà khách vui vì mua được đồ tốt, mình vui vì có lời, đó là niềm vui thật. Giúp người khác thành công mà mình cũng thấy vui, đó là niềm vui thật.
Chị Lan sau này dọn sang một sạp khác, bán đúng cân, tính đúng tiền. Lúc đầu khách ít, tiền ít. Nhưng dần dần khách quay lại. Vì người ta truyền nhau rằng bà Lan bây giờ bán thật. Một năm sau, sạp của chị lại đông. Chị bảo, giờ mình lời ít hơn trước, mà ngủ ngon hơn trước. Vì không còn phải sợ ai cân lại, không còn phải sợ ai nói xấu sau lưng. Cái ngủ ngon đó, tiền nào mua được.
Niềm vui vay mượn thì phải trả, mà trả đắt hơn vay nhiều. Niềm vui thật thì không ai đòi lại. Muốn đời mình an thì đừng vui trên nỗi khổ của người khác. Mình vui, người vui, đó mới là niềm vui bền lâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư