🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Làm việc thiện để người ta khen: nhân quả của phước có điều kiện

Nhân quả – nghiệp báo · 8 phút đọc

Có lần tôi thấy một người bạn chuyển khoản ủng hộ đồng bào bị lũ. Số tiền không nhỏ. Rồi bạn chụp màn hình giao dịch, đăng lên mạng, kèm dòng chữ: "Của ít lòng nhiều, mong mọi người cùng chung tay." Dưới bài đăng, hàng trăm lượt thích, hàng chục bình luận khen ngợi. Bạn cười tươi cả buổi.

Tối đó, bạn nhắn cho tôi: "Sao bài đăng ít like hơn lần trước nhỉ?" Tôi chợt nghĩ: việc thiện mình làm, rốt cuộc là để giúp người ta, hay để người ta khen mình?

Pháp Uyển Châu Lâm, một bộ sách lớn của nhà Phật, có đoạn nói về bố thí. Sách khen năm hạnh bố thí được vô lượng phước: bố thí cho người từ xa đến, cho người sắp đi xa, cho người ốm đau bệnh tật, lúc đói kém giúp cho ăn uống, giúp cho người biết được giáo pháp. Rồi sách nói rõ: cách bố thí như vậy thì đời hiện tại được phước thiện, không giống như bố thí cầu danh tiếng, tuy cắt bỏ nhiều mà không được quả báo thanh tịnh.

Nghe kỹ câu này. Bố thí cầu danh, dù bỏ ra nhiều, mà quả báo không thanh tịnh. Nghĩa là cho nhiều chưa chắc phước nhiều. Cái quyết định phước không nằm ở số tiền, mà nằm ở cái tâm lúc cho.

Làm việc thiện để được khen, phước vẫn có, nhưng là phước có điều kiện. Điều kiện là phải có người biết, phải có người khen, phải có người nhớ ơn. Được khen thì vui, không được khen thì buồn. Được nhớ ơn thì tiếp tục làm, bị quên ơn thì thôi không làm nữa. Việc thiện của mình treo lơ lửng trên miệng người khác. Người ta khen một câu, mình bay lên. Người ta chê một câu, mình rơi xuống. Mình tưởng mình đang làm chủ việc thiện, thật ra việc thiện đang làm chủ mình.

Kinh Pháp Cú có câu: đường này đến thế gian, đường kia đến Niết bàn. Người đệ tử Phật phải ý thức rõ ràng, đừng đắm say thế lợi, hãy tu hạnh ly tham. Thế lợi là lợi lộc của thế gian: tiền bạc, danh tiếng, lời khen. Làm thiện mà đắm say lời khen, thì mình vẫn đang đi trên đường thế gian, chưa đi trên đường giải thoát. Việc thiện đó, nói cho cùng, vẫn là một cách đi mua danh tiếng, chỉ khác là mua bằng tiền từ thiện thay vì tiền quảng cáo.

Có người sẽ hỏi: vậy đăng lên mạng để kêu gọi mọi người cùng làm, có sai không? Không sai. Kêu gọi là tốt. Nhưng mình phải thành thật với lòng mình: trong mười phần, mấy phần là muốn kêu gọi, mấy phần là muốn được khen? Nếu kêu gọi mà không ai khen, mình có còn kêu gọi nữa không? Nếu câu trả lời là không, thì mình đã biết tâm mình đang đứng ở đâu rồi.

Phước có điều kiện còn có một cái khổ nữa: nó làm mình lệ thuộc. Hôm nay mình giúp người ta, mình chờ người ta cảm ơn. Người ta cảm ơn thì mình vui. Người ta không cảm ơn, mình giận. Người ta quên, mình oán. Một việc thiện ban đầu rất đẹp, cuối cùng biến thành một món nợ tình cảm. Mình cho đi rồi mình ngồi đó đòi lại bằng lời cảm ơn, bằng sự ghi nhận. Người nhận thì thấy nặng nề, người cho thì thấy thiệt thòi. Cả hai đều khổ.

Làm thiện không điều kiện thì khác. Mình giúp vì người ta đang khổ, thế thôi. Người ta cảm ơn hay không, không quan trọng. Người ta có biết tên mình hay không, không quan trọng. Mình vui vì người ta đỡ khổ. Cái vui đó không ai lấy được, vì nó không treo trên miệng người khác. Đó là quả báo thanh tịnh mà sách nói: cho đi rồi lòng nhẹ, không vướng.

Muốn tập làm thiện không điều kiện, có thể bắt đầu từ những việc nhỏ và lặng lẽ. Giúp một người mà không nói cho ai biết. Ủng hộ một khoản mà không chụp màn hình. Nhường một chỗ ngồi mà không cần ai thấy. Ban đầu sẽ thấy thiếu thiếu, như làm việc mà không ai ghi công. Nhưng làm vài lần, mình sẽ thấy một niềm vui khác: vui vì mình làm được, không cần ai chứng nhận. Niềm vui đó bền hơn nhiều so với một trăm lượt thích.

Cũng có người làm thiện để được khen, nhưng không phải vì tham danh, mà vì họ cần sự công nhận để cảm thấy mình có giá trị. Điều này rất đáng thương. Họ làm bao nhiêu việc tốt mà lòng vẫn trống. Với người như vậy, xin nói một lời: giá trị của bạn không nằm ở lời khen. Bạn giúp được một người đỡ khổ, việc đó đã có giá trị rồi, dù không ai biết. Đừng đem việc thiện đi đổi lấy lời khen, vì đổi như vậy là lỗ.

Phước giống như hạt giống. Gieo bằng tâm trong sạch thì mọc thành cây lớn, bóng mát lâu dài. Gieo bằng tâm cầu danh thì hạt giống vẫn nảy mầm, nhưng cây èo uột, gió thổi là ngã. Cùng một số tiền, cùng một việc làm, quả khác nhau chỉ vì tâm khác nhau. Nhân quả công bằng ở chỗ đó.

Cho nên, lần sau làm việc thiện, hãy thử hỏi lòng mình một câu trước khi đăng, trước khi kể: nếu không ai biết việc này, mình có còn làm không? Nếu câu trả lời là có, thì xin chúc mừng, việc thiện đó đã sạch rồi. Còn nếu câu trả lời là không, cũng đừng buồn. Biết vậy là đã bắt đầu sửa rồi. Sửa từ từ, phước sẽ theo đó mà lớn lên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Pháp Uyển Châu Lâm — quyển 71, tr. 199
• Kinh Pháp Cú (Tịnh Minh dịch) — Phẩm Ngu Si, kệ 75
Bài liên quanHọc đạo để cãi thắng người khác: nhân quả của cái biết dùng sai chỗChăm cha mẹ nằm liệt nhiều năm: nhân quả của lòng hiếu không mỏiMột lần gật đầu theo bạn xấu: nhân quả của sự cả nể