Phần trước nói về lời thật, hạt giống lành nhất mà miệng mình có thể gieo. Phần này nói về mặt trái của nó: lời dối. Nếu lời thật gieo xuống thì gặt lòng tin, lời dối gieo xuống thì gặt cái gì, hãy nghe câu chuyện này.
Trong một công ty nhỏ, có một anh nhân viên tên Hùng, phụ trách một dự án quan trọng. Dự án hẹn ba tháng phải xong, nhưng làm được một tháng thì gặp trục trặc. Phần việc của anh Hùng mới xong được ba phần, trong khi theo kế hoạch phải xong được bảy phần. Sếp hỏi: tiến độ thế nào rồi? Anh Hùng ngập ngừng một chút, rồi đáp: "Xong được bảy phần rồi anh, đang đúng tiến độ." Sếp gật đầu, yên tâm đi lo việc khác.
Tháng thứ hai, sếp hỏi tiếp. Anh Hùng vẫn chưa đuổi kịp tiến độ, nhưng miệng anh đã quen nói rồi, nên anh nói tiếp: "Sắp xong rồi anh, còn chút xíu nữa thôi." Sếp tin, báo cáo lên giám đốc là dự án sẽ bàn giao đúng hẹn. Đến tháng thứ ba, ngày bàn giao đến, sếp hỏi anh Hùng lấy sản phẩm. Anh Hùng ấp úng, không đưa ra được gì. Sếp giận lắm, hỏi sao lúc trước cậu bảo xong rồi. Anh Hùng cúi đầu, không trả lời được.
Chuyện này không hiếm. Người nói dối một lần thì phải nói dối lần thứ hai để che lần thứ nhất, rồi lần thứ ba để che lần thứ hai. Nói dối giống như lăn một quả cầu tuyết: lúc đầu chỉ là một nắm nhỏ, lăn một hồi thành một khối lớn, đến lúc không đẩy nổi nữa thì nó đè lên chính mình. Anh Hùng lúc đầu chỉ muốn qua mặt sếp một lần, cuối cùng phải gánh cả một dự án trễ hẹn, cả một lời báo cáo sai gửi lên giám đốc. Cái giá của một câu nói dối ban đầu, lớn hơn anh tưởng rất nhiều.
Có một câu kinh xưa nói thế này: ai nói lời vọng ngữ, ai bác bỏ đời sau, không ác nào không làm. Nghe thì nặng, nhưng ngẫm kỹ thì đúng. Người quen nói lời không thật, dần dần sẽ thấy nói dối là chuyện bình thường. Hôm nay dối sếp về tiến độ, mai dối khách hàng về chất lượng, mốt dối cả người thân trong nhà. Đến lúc cần nói thật để cứu một việc quan trọng, miệng mình không nói ra được nữa, vì đã quen với đường cong. Người như vậy, không việc xấu nào mà họ không dám làm, vì cái gốc là lời nói thật đã mất rồi.
Lời dối còn có một cái hại khác: nó làm mất lòng tin của người khác vào mình, mà lòng tin thì mất đi rất nhanh, lấy lại rất chậm. Sếp của anh Hùng sau vụ đó không còn tin anh nữa. Anh làm gì sếp cũng kiểm tra lại, hỏi đi hỏi lại. Đồng nghiệp cũng tránh giao việc quan trọng cho anh. Anh Hùng có giỏi đến mấy, cũng không ai dám tin. Vì người ta nghĩ: người này đã nói dối một lần thì sẽ nói dối lần thứ hai. Một câu nói dối gieo xuống, gặt cả một đời bị nghi ngờ.
Có người nói: nói dối là để tự vệ, để qua chuyện, có gì đâu mà nặng. Nhưng tự vệ bằng lời dối thì giống như vay nợ: vay thì dễ, trả thì khó. Vay một câu nói dối hôm nay, ngày mai phải trả bằng hai câu nói dối nữa, rồi ba câu, bốn câu. Đến lúc không trả nổi, sự thật vỡ ra, mình mất nhiều hơn là được. Người nói thật lúc đầu thì khó nghe, khó chịu, nhưng càng về sau càng nhẹ. Người nói dối lúc đầu thì dễ chịu, nhưng càng về sau càng nặng.
Muốn sửa thói nói dối, bắt đầu từ việc nhỏ nhất: nói thật sớm, dù khó nghe. Dự án trễ thì nói trễ, xin thêm thời gian, nhờ người giúp. Sếp có thể giận lúc đầu, nhưng sếp sẽ giúp mình sửa. Sếp giận một lúc vẫn còn hơn sếp mất tin cả đời. Làm vỡ đồ thì nhận là mình làm vỡ. Đi muộn thì nói là mình đi muộn, đừng đổ cho kẹt xe. Mỗi lần nói thật như vậy, mình đang tập lại cho miệng mình thói quen ngay thẳng.
Lời nói là nhân, lòng tin là quả. Gieo lời dối, gặt sự nghi ngờ. Gieo lời thật, gặt lòng tin. Anh Hùng sau vụ đó đã xin lỗi sếp, nhận lỗi, làm lại từ đầu. Anh mất nhiều thời gian mới lấy lại được lòng tin của mọi người, nhưng anh học được một điều: nói thật tuy khó lúc đầu, nhưng là con đường duy nhất không phải trả giá về sau. Phần sau của chuỗi này sẽ nói về một kiểu nói dối tinh vi hơn: nói hai lưỡi, nói với người này một kiểu, với người kia một kiểu khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư