Phần trước nói về lời dối, nói sai sự thật với một người. Phần này nói về một kiểu nói tinh vi hơn: nói hai lưỡi, tức là nói với người này một kiểu, với người kia một kiểu khác. Nói dối làm mất lòng tin của một người. Nói hai lưỡi thì làm mất lòng tin của cả hai người, và còn làm cho hai người đó nghi ngờ lẫn nhau.
Trong một khu tập thể cũ, có hai chị em dâu là chị Hoa và chị Thu. Hai chị em ở gần nhau, cùng chăm sóc mẹ chồng già, cùng lo chuyện trong nhà. Ban đầu hai chị em rất thân, đi chợ cùng nhau, có gì ngon cũng chia nhau. Nhưng rồi có một người hàng xóm tên là bà Sáu, hay qua lại cả hai nhà. Gặp chị Hoa, bà Sáu nói nhỏ: "Chị Thu nói với tôi là chị ích kỷ, cái gì cũng giữ cho riêng mình." Gặp chị Thu, bà Sáu lại nói: "Chị Hoa chê chị nấu ăn dở, nói chị vụng về."
Chị Hoa nghe xong thì buồn, nghĩ em dâu mình tệ như vậy sao. Chị Thu nghe xong cũng giận, nghĩ chị dâu mình khinh mình. Hai chị em bắt đầu tránh mặt nhau. Đi chợ thì đi riêng, nấu cơm thì nấu riêng, mẹ chồng hỏi thì không ai nói gì. Cả nhà đang yên ấm, bỗng dưng lạnh tanh. Mẹ chồng già buồn lắm, không hiểu con dâu mình có chuyện gì, hỏi thì đứa nào cũng nói không có gì.
Một hôm, chị Hoa và chị Thu tình cờ gặp nhau ở cầu thang, hai người cùng mở miệng một lúc: "Em nói xấu chị với bà Sáu à?" Cả hai cùng ngạc nhiên, rồi cùng kể lại những gì bà Sáu đã nói. Nghe xong, cả hai mới vỡ lẽ: không ai nói xấu ai cả, tất cả đều là lời bà Sáu bịa ra, nói với người này một kiểu, với người kia một kiểu. Hai chị em làm hòa, nhưng tình cảm đã sứt mẻ. Bà Sáu thì từ đó không ai muốn chơi nữa, đi đến đâu người ta cũng tránh.
Trong sách Thiền Đốn Ngộ có dạy: nói hư dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói hung ác thuộc khẩu nghiệp. Khẩu nghiệp là nghiệp tạo ra bằng miệng, có bốn loại, và nói hai lưỡi là một trong bốn loại đó. Sách còn dạy: lời hòa hợp hay trừ lời hai lưỡi, lời như thật hay trừ lời hư dối. Nghĩa là muốn trừ được lời hai lưỡi, phải dùng lời hòa hợp. Muốn trừ được lời hư dối, phải dùng lời như thật. Mỗi loại lời xấu đều có một loại lời lành đối trị nó.
Nói hai lưỡi nguy hiểm ở chỗ nó không lộ ra ngay. Người nói dối thì chỉ cần một người phát hiện là lộ. Người nói hai lưỡi thì phải đợi hai bên đối chiếu với nhau mới lộ. Trong thời gian đó, lời hai lưỡi đã kịp làm hư bao nhiêu mối quan hệ. Hai chị em dâu mất mấy tháng lạnh nhạt với nhau, mẹ chồng buồn, cả nhà mất vui, tất cả chỉ vì vài câu nói của một người đứng giữa. Người nói hai lưỡi gieo xuống một hạt chia rẽ, gặt lên cả một vụ mất mát.
Có người nói hai lưỡi vì muốn lấy lòng cả hai bên. Gặp ai cũng khen, gặp ai cũng nói theo ý người đó, để ai cũng quý mình. Nhưng lấy lòng kiểu đó thì giống như đứng hai chân trên hai chiếc thuyền: lúc đầu thì oai, đến lúc hai thuyền tách ra thì mình rơi xuống nước. Người nói hai lưỡi tưởng mình khôn, mình được lòng cả hai bên, nhưng đến lúc sự thật lộ ra, cả hai bên đều quay lưng. Vì không ai muốn chơi với người mà hôm nay nói với mình kiểu này, ngày mai nói với người khác kiểu khác.
Nói hai lưỡi còn có một dạng khác, kín đáo hơn: kể chuyện của người này cho người kia nghe, thêm thắt một chút cho câu chuyện hấp dẫn. Chuyện thật chỉ có ba phần, mình kể thành năm phần, thêm hai phần suy đoán của mình. Người nghe tưởng là thật, đi kể lại cho người khác, câu chuyện càng lúc càng lệch. Đến lúc về đến tai người trong cuộc, họ không nhận ra chuyện của mình nữa, chỉ biết là có người đang nói xấu mình. Một câu kể tưởng là vô hại, hóa ra gieo xuống cả một vụ hiểu lầm.
Muốn sửa thói nói hai lưỡi, chỉ có một cách: nói một lời, giữ một lời, trước mặt ai cũng như nhau. Người ta nói gì với mình thì mình nghe, đừng mang đi kể lại với người khác, trừ khi người ta nhờ mình chuyển lời. Nghe chuyện của người này thì để trong lòng, đừng đem làm quà cho người kia. Và khi thấy hai người đang hiểu lầm nhau, thay vì đứng giữa thêm dầu vào lửa, hãy nói lời hòa hợp, giúp họ ngồi lại với nhau. Lời hòa hợp là thuốc trừ lời hai lưỡi, như trong sách đã dạy.
Lời nói là nhân, hòa khí là quả. Gieo lời hai lưỡi, gặt sự chia rẽ và cô độc. Gieo lời hòa hợp, gặt sự đoàn tụ và tin cậy. Bà Sáu mất cả khu tập thể vì vài câu nói hai lưỡi. Hai chị em dâu thì mất mấy tháng vui vẻ vì tin vào những câu nói đó. Phần sau của chuỗi này sẽ nói về loại khẩu nghiệp thứ tư: lời ác, lời nói ra trong lúc nóng giận, làm đau người nghe ngay trước mặt.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư