Bạn ngồi vào bàn làm việc, quyết tâm tập trung. Được năm phút, điện thoại rung. Bạn xem một chút. Quay lại làm việc, được ba phút, đồng nghiệp hỏi một câu. Bạn trả lời. Quay lại làm việc, được hai phút, bạn nhớ ra chưa gửi một email. Bạn mở email. Đến cuối ngày, bạn đã làm rất nhiều việc, nhưng việc quan trọng nhất vẫn chưa xong. Bạn cảm thấy mình bận cả ngày mà không làm được gì ra hồn.
Tập trung là một trong những thứ khó nhất của thời nay. Vì xung quanh bạn có quá nhiều thứ kéo sự chú ý đi. Điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội, tiếng ồn. Mỗi thứ kéo một chút, sự chú ý của bạn bị xé ra thành trăm mảnh. Bạn không thiếu thời gian. Bạn thiếu sự tập trung.
Trong sách thiền có dạy về định tâm. Đức Phật chỉ cho chúng ta phương pháp để định tâm, và khi định tâm rồi, chúng ta sẽ có huệ. Định tâm là gom tâm lại một chỗ, như gom ánh sáng lại thành một điểm. Ánh sáng tản ra thì chỉ soi sáng. Ánh sáng gom lại thành một điểm thì có thể đốt cháy. Tâm bạn cũng vậy. Tâm tản ra thì chỉ loay hoay. Tâm gom lại thì làm được việc lớn.
Tập trung giống như dòng nước chảy. Nước chảy tản ra khắp nơi thì chỉ làm ướt đất. Nước chảy gom lại thành một dòng thì có thể chảy xa, có thể đẩy được cối xay. Tâm bạn cũng cần một dòng chảy như vậy. Một dòng chảy đi về một hướng, không tản ra, không rẽ nhánh.
Cách tập rất đơn giản. Bạn chọn một việc, và chỉ làm việc đó trong một khoảng thời gian ngắn. Ví dụ, hai mươi lăm phút. Trong hai mươi lăm phút đó, bạn tắt thông báo điện thoại, đóng các tab không liên quan, chỉ làm một việc duy nhất. Hết hai mươi lăm phút, bạn nghỉ năm phút, đứng dậy, uống nước, đi lại. Rồi bạn quay lại làm tiếp hai mươi lăm phút nữa. Cách này nghe đơn giản, nhưng nó dạy tâm bạn một điều: trong khoảng thời gian này, mình chỉ làm một việc.
Bạn cũng có thể tập trung bằng hơi thở. Trước khi bắt đầu làm việc, bạn ngồi thẳng lưng, thở mười hơi chậm và đếm từng hơi. Hít vào đếm một, thở ra đếm hai, đến mười rồi quay lại. Mười hơi đó là lúc bạn gom tâm lại. Sau mười hơi, bạn bắt đầu làm việc với một tâm đã gom, thay vì một tâm còn tản mát.
Khi đang làm việc mà tâm chạy, bạn đừng mắng mình. Bạn chỉ nhận ra: à, tâm mình vừa chạy. Rồi nhẹ nhàng đưa nó về việc đang làm. Mỗi lần đưa về là một lần tập. Giống như tập thiền vậy. Ngồi thiền, tâm chạy thì đưa về hơi thở. Làm việc, tâm chạy thì đưa về công việc. Cả hai đều là cùng một bài tập: đưa tâm về.
Bạn cũng nên dọn dẹp môi trường xung quanh. Bàn làm việc bừa bộn, tâm cũng bừa bộn theo. Bạn dọn bàn, chỉ để lại những thứ cần cho việc đang làm. Điện thoại để xa tầm tay, hoặc úp xuống. Tai nghe có thể giúp bạn ngăn tiếng ồn. Môi trường gọn gàng là một nửa của sự tập trung.
Một điều nữa ít ai để ý: tập trung cần năng lượng. Bạn không thể tập trung khi đang mệt, đang đói, đang thiếu ngủ. Nếu bạn thấy mình không tập trung được, có thể không phải vì bạn lười, mà vì cơ thể bạn đang cần nghỉ. Bạn đứng dậy đi lại, uống nước, ăn nhẹ, ngủ một giấc ngắn. Rồi quay lại làm việc, bạn sẽ thấy mình tập trung hơn hẳn.
Trong sách dạy thiền cũng nói rằng đề mục để định tâm rất là nhiều. Trong kinh Tứ Niệm Xứ và trong các kinh khác, Đức Phật dạy nhiều cách khác nhau để gom tâm. Bạn không cần tìm cách cao siêu. Hơi thở là đề mục gần nhất, dễ nhất. Bạn thở, bạn đếm, bạn gom tâm lại. Làm đều mỗi ngày, khả năng tập trung của bạn sẽ tăng lên, như cơ bắp tăng lên khi tập thể dục.
Ngày mai, bạn thử làm một việc trong hai mươi lăm phút mà không chạm vào điện thoại. Chỉ một việc thôi. Bạn sẽ thấy hai mươi lăm phút đó làm được nhiều hơn cả buổi sáng làm nhiều việc cùng lúc. Và khi bạn đã nếm được vị của sự tập trung, bạn sẽ không muốn quay lại cách làm việc tản mát như trước nữa. Vì tập trung không chỉ giúp bạn làm việc tốt hơn. Nó giúp bạn sống sâu hơn, trong từng việc mình làm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư