🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Khi đau ốm, thiền giúp được gì

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Bạn nằm trên giường bệnh, nhìn trần nhà trắng. Ngoài kia, đời sống vẫn chạy. Người ta đi làm, đi chợ, đưa con đi học. Còn bạn nằm đây, với cơn đau và sự chờ đợi. Bạn lo lắng. Lo bệnh có nặng thêm không. Lo tiền thuốc. Lo người nhà vất vả vì mình. Lo không biết bao giờ mới khỏe lại. Nỗi lo đó, cộng với cơn đau, làm cho ngày dài hơn gấp nhiều lần.

Khi đau ốm, người ta thường nghĩ thiền là chuyện xa xỉ. Đau thế này thì thiền sao được? Nhưng thật ra, lúc đau ốm mới là lúc thiền có ích nhất. Vì thiền không chữa bệnh. Thiền giúp bạn sống cùng với bệnh, một cách nhẹ nhàng hơn.

Trong sách thiền có một đoạn nói về đau đớn rất thật. Cái khổ, đau đớn sẽ được chuyển nhượng thành ra ý thức, nhận biết đó là đau khổ. Nghĩa là khi bạn đau, bạn có thể chỉ nhận biết: đây là đau. Không thêm gì nữa. Không thêm câu: sao mình lại khổ thế này. Không thêm câu: bao giờ mới hết đau. Chỉ nhận biết cơn đau đang có mặt, như nó đang là. Khi bạn chỉ nhận biết mà không thêm suy nghĩ, cơn đau vẫn còn đó, nhưng nó không còn kéo theo cả một chuỗi lo lắng phía sau.

Bạn thử làm như vầy khi cơn đau đến. Bạn nằm yên, thở chậm. Hít vào, bạn biết mình đang hít vào. Thở ra, bạn biết mình đang thở ra. Rồi bạn đưa sự chú ý đến chỗ đau. Bạn nhìn nó, như nhìn một vị khách. Chỗ này đang đau. Đau ở mức nào? Đau nhói hay đau âm ỉ? Đau có lan ra không? Bạn chỉ quan sát, không chống lại, không chạy trốn. Bạn sẽ thấy cơn đau không phải là một khối cứng. Nó lên xuống, lúc mạnh lúc nhẹ, như sóng. Thấy được sự lên xuống đó, bạn sẽ bớt sợ nó.

Thiền khi đau ốm cũng giúp bạn ngủ ngon hơn. Nhiều người bệnh mất ngủ vì đau và vì lo. Trước khi ngủ, bạn nằm ngửa, thở chậm và đếm hơi thở. Hít vào đếm một, thở ra đếm hai, đến mười rồi quay lại. Bạn quét cơ thể một lượt, thả lỏng từng chỗ. Bạn không cố ngủ. Bạn chỉ thở. Giấc ngủ thường đến khi bạn thôi cố đuổi theo nó.

Bạn cũng có thể thiền trong lúc chờ đợi. Chờ khám, chờ thuốc, chờ kết quả. Những lúc chờ đợi đó, thay vì lo lắng, bạn thở. Hít vào, biết mình đang chờ. Thở ra, thả lỏng vai. Chờ đợi trong chánh niệm sẽ nhẹ hơn chờ đợi trong lo lắng rất nhiều.

Một điều quan trọng cần nói rõ: thiền không thay thế việc chữa bệnh. Khi đau ốm, bạn phải đi khám bác sĩ, uống thuốc theo hướng dẫn, làm theo lời khuyên của thầy thuốc. Trong sách thiền cũng nhắc rằng chỉ khi đau ốm, người ta mới lo tính đến việc đi khám bác sĩ. Nhưng đừng đợi đến khi quá nặng mới đi. Thiền là bạn đồng hành của việc chữa bệnh, chứ không phải là thay thế cho việc chữa bệnh. Bạn vừa chữa bệnh bằng thuốc, vừa chăm sóc tâm mình bằng hơi thở. Hai việc đó đi cùng nhau, không loại trừ nhau.

Người nhà chăm sóc người bệnh cũng có thể thiền. Chăm người ốm rất mệt, cả thân lẫn tâm. Người chăm sóc thường quên mất mình, đến khi kiệt sức mới biết. Nếu bạn đang chăm người bệnh, bạn hãy dành cho mình năm phút mỗi ngày để thở. Năm phút đó không phải là ích kỷ. Đó là cách bạn giữ sức để chăm sóc người thân lâu dài.

Khi đau ốm, bạn cũng có thể nhìn lại đời sống của mình. Bệnh tật nhắc bạn rằng thân này không phải là của mình mãi mãi. Nó già, nó bệnh, nó thay đổi. Thấy được điều đó, bạn sẽ sống chậm lại, trân trọng hơn những ngày khỏe mạnh, và nhẹ nhàng hơn với những người xung quanh. Nhiều người sau một lần ốm nặng đã thay đổi cách sống. Họ bớt tham, bớt vội, biết đủ hơn. Bệnh tật, nhìn theo cách đó, cũng là một người thầy.

Nếu bạn đang đau ốm, xin bạn đừng tự trách mình. Đừng nghĩ rằng mình đã làm gì sai nên mới bệnh. Bệnh là một phần của đời sống, ai cũng có lúc ốm đau. Việc của bạn bây giờ chỉ là: thở, nghỉ ngơi, nghe lời bác sĩ, và để cho cơ thể có thời gian hồi phục. Mỗi hơi thở yên lặng là một món quà bạn tặng cho chính mình trong lúc khó khăn này.

Và khi bạn khỏe lại, bạn sẽ nhớ những ngày nằm trên giường bệnh này. Bạn sẽ nhớ mình đã học được cách thở cùng với cơn đau, cách sống cùng với nỗi lo mà không bị chúng nhấn chìm. Bài học đó sẽ ở lại với bạn, lâu hơn cả cơn bệnh.

Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm) — trang 148 (cái khổ, đau đớn sẽ được chuyển nhượng thành ra ý thức, nhận biết đó là đau khổ) và trang 101 (những cái đau đớn bởi cái mông và cái đầu gối khi ngồi thiền)
• Bản đồ Hành trình Tâm Linh (Sayadaw U Jotika; TK Tâm Pháp dịch) — trang 449 (chỉ khi đau ốm bạn mới lo tính đến điều đó và đi khám bác sĩ)
Bài liên quanThiền và đời sống vợ chồng: bớt cãi nhau nhờ biết dừngCon chó có Phật tánh không — một câu hỏi làm khó cả thiền sưThở vào, thở ra: bài thiền đầu tiên của người bận rộn