🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Tứ niệm xứ bắt đầu từ thân: quán thân trước khi quán tâm

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Sáng mở mắt ra, chưa kịp làm gì thì đầu đã chạy. Hôm nay họp mấy giờ. Tiền điện đóng chưa. Con ho cả đêm, không biết có sốt không. Thân thì còn nằm trên giường, mà tâm thì đã chạy ra khỏi nhà từ lâu rồi.

Nhiều người ngồi thiền cũng vậy. Ngồi xuống, nhắm mắt, dặn mình phải yên. Nhưng càng dặn yên, đầu càng ồn. Vì sao? Vì mình bắt đầu từ chỗ khó nhất: cái tâm. Tâm thì vô hình, bắt không được, đuổi không xong. Bắt đầu từ tâm, giống như muốn nắm khói bằng tay.

Đức Phật dạy khác. Trong bài giảng về thiền Vipassana, thầy giảng rất rõ: cái việc đầu tiên mà Đức Phật dạy trong tứ niệm xứ là quán thân. Quán thân là thấy các hoạt động của thân. Thở ra, thở vào là hoạt động của thân. Vai đang gồng là hoạt động của thân. Bụng đang phồng lên xẹp xuống là hoạt động của thân.

Nghe thì đơn giản. Nhưng đây là điểm mấu chốt. Hơi thở dài hay ngắn, không phải là chuyện của hơi thở. Thầy giảng: đừng nói là mình có hơi thở dài, hơi thở ngắn. Cái thân thở dài, cái phổi phình ra, đó là hoạt động của thân. Hơi thở lúc trước và lúc sau khi thở đều giống nhau. Cái khác nhau là thân mình đang làm gì với nó.

Cho nên người mới tập, đừng vội đi tìm cái tâm ở đâu. Hãy quay về với cái thân đang ngồi đây. Ngồi thẳng lưng một chút. Thả vai xuống. Thấy hai bàn tay đang đặt ở đâu. Thấy bụng đang phồng lên khi hít vào, xẹp xuống khi thở ra. Không cần làm cho hơi thở đẹp lên. Chỉ cần thấy nó đang diễn ra.

Có người ngồi được một phút thì chân tê. Chân tê cũng là quán thân. Đừng vội đổi tư thế ngay. Hãy thấy cái tê đang ở đâu, nó lan ra sao, nó nhói hay nó âm ỉ. Thấy rõ như vậy, tự nhiên mình không còn bị cái tê dắt đi nữa. Mình vẫn thấy tê, nhưng mình không còn là người đang khổ sở vì tê. Mình là người đang ngồi và biết chân mình tê.

Rồi đến cơn buồn ngủ. Mắt díu lại, đầu gật gù. Buồn ngủ cũng là hoạt động của thân. Thân mệt thì nó buồn ngủ, có gì đâu mà trách mình. Mở mắt ra một chút. Hít một hơi sâu hơn. Đừng gồng lên chống lại cơn buồn ngủ. Cứ thấy nó, rồi nó đi qua.

Tứ niệm xứ có bốn chỗ đặt tâm: thân, cảm thọ, tâm, và pháp. Nhưng cửa vào đầu tiên là thân. Vì thân là thứ gần mình nhất, thật nhất, sờ được, thấy được. Người tu lâu cũng vậy, lúc tâm rối quá, họ cũng quay về thân. Đặt tay lên bụng. Thấy bụng phồng lên. Thấy bụng xẹp xuống. Chỉ vậy thôi.

Cả ngày mình sống trong đầu. Ăn cũng nghĩ, đi cũng nghĩ, tắm cũng nghĩ. Thân thì làm việc, tâm thì đi vắng. Quán thân là kéo tâm về lại với thân. Không cần kéo mạnh. Chỉ cần thấy. Thấy mình đang ngồi. Thấy mình đang thở. Thấy mình đang sống trong cái thân này, ngay lúc này.

Tối nay, trước khi ngủ, thử ngồi năm phút. Không cần chuông, không cần nhạc. Ngồi ở mép giường cũng được. Thả vai xuống. Thấy hơi thở ra vào. Thấy lưng đang mỏi ở đâu. Thấy bàn chân đang chạm đất. Năm phút thôi. Rồi đi ngủ.

Ngày mai, lúc đang rửa bát, thử thấy nước đang chảy qua tay. Lúc đang đi bộ, thử thấy chân đang chạm đất. Đó cũng là quán thân. Không cần đợi đến lúc ngồi thiền mới thực tập. Thân lúc nào cũng ở đây, chỉ cần mình chịu quay về.

Tâm vốn khó nắm. Thân thì luôn có mặt. Bắt đầu từ thân, là bắt đầu từ chỗ chắc chắn nhất. Khi thân yên rồi, tâm tự nhiên có chỗ đứng. Khi tâm có chỗ đứng rồi, mình mới thấy rõ những thứ khác: cảm xúc đang lên, ý nghĩ đang đi, và cả những điều mình vẫn tưởng là mình, nhưng thật ra chỉ là khách ghé qua.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — trang 9
• Thiền và Sức Khỏe (BS Đỗ Hồng Ngọc) — trang 5
Bài liên quanSáu bước thở của thầy Tăng Hội: đếm, theo, dừng, nhìn sâuBát phong thổi không động: tám ngọn gió đời thườngTâm viên ý mã: cột con khỉ trong đầu bằng một hơi thở