🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thở vào, thở ra: bài thiền đầu tiên của người bận rộn

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Người đi làm cả ngày, tối về mệt rã rời, muốn thiền mà không biết bắt đầu từ đâu. Ngồi xếp bằng thì đau chân. Nhắm mắt thì ngủ gục. Đếm hơi thở thì đếm được ba cái lại nghĩ đến công việc ngày mai. Thế là bỏ, nghĩ rằng thiền không dành cho mình.

Thật ra thiền bắt đầu từ một việc rất đơn giản, ai cũng đang làm mỗi ngày mà không để ý: thở. Thở vào, thở ra. Chỉ vậy thôi. Thiền sư Khương Tăng Hội, một vị thiền sư người Việt sống cách đây hơn một ngàn bảy trăm năm, đã dạy về điều này trong kinh An Ban Thủ Ý, tức là kinh Quán Niệm Hơi Thở. Hòa thượng Thích Nhất Hạnh giảng lại rằng: An Ban, tiếng Phạn là Ānāpāna, có nghĩa là thở vào thở ra. Thủ Ý có nghĩa là nắm giữ cái tâm, nghĩa là chánh niệm. Thành ra An Ban Thủ Ý có thể dịch là Quán Niệm Hơi Thở, hoặc là Xuất Tức Nhập Tức Niệm.

Thầy Tăng Hội nói một câu rất lớn ngay ở đầu kinh: “An Ban là đại thừa của các vị Bụt dùng để tế độ chúng sanh đang lênh đênh chìm nổi.” Đại thừa tức là cỗ xe lớn, cỗ xe chở được nhiều người. Thầy nói rằng phương pháp quán niệm hơi thở là một phương pháp đại thừa, là cỗ xe lớn để cứu độ chúng sanh. Không phải là pháp môn nhỏ, không phải là bài tập phụ. Thở cho đúng, thở cho tỉnh, chính là con đường lớn.

Kinh dạy rằng An Ban gồm sáu loại, nhằm đối trị sáu tình. Sáu loại đó là: sổ tức, tùy tức, chỉ, quán, hoàn và tịnh. Nghe thì phức tạp, nhưng thật ra rất dễ hiểu. Sổ tức là đếm hơi thở. Tùy tức là theo dõi hơi thở. Chỉ là dừng lại. Quán là nhìn rõ. Hoàn là trở về. Tịnh là lặng yên. Sáu bước này đi từ dễ đến khó, từ ngoài vào trong, ai cũng có thể bắt đầu từ bước đầu tiên.

Người mới bắt đầu thì chỉ cần làm bước đầu tiên: sổ tức, đếm hơi thở. Ngồi thoải mái, lưng thẳng, thở tự nhiên. Thở vào, đếm một. Thở ra, đếm hai. Thở vào, đếm ba. Thở ra, đếm bốn. Cứ thế đếm đến mười rồi đếm lại từ đầu. Đếm được đến mười mà không lạc là giỏi lắm rồi. Mới tập thì đếm được ba cái lại nghĩ đến chuyện khác, đó là bình thường. Nghĩ đến chuyện khác thì biết mình đang nghĩ, rồi nhẹ nhàng quay lại đếm tiếp. Không cần trách mình, không cần cố. Cứ quay lại, quay lại, quay lại. Mỗi lần quay lại là một lần tập.

Vì sao đếm hơi thở lại giúp được người bận rộn? Vì hơi thở là cái duy nhất lúc nào cũng ở trong hiện tại. Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới, nhưng hơi thở thì đang ở đây, ngay lúc này. Khi mình chú ý vào hơi thở, tâm mình cũng ở đây, không chạy về quá khứ, không chạy tới tương lai. Người đi làm cả ngày, tâm lúc nào cũng chạy: chạy theo deadline, chạy theo tin nhắn, chạy theo lo lắng. Năm phút đếm hơi thở là năm phút tâm được nghỉ. Nghỉ như vậy thì khỏe hơn ngủ gật nhiều.

Áp dụng vào đời thường thì hơi thở giúp được rất nhiều việc. Đang giận, hãy thở ba hơi thật sâu trước khi nói. Đang lo, hãy thở và đếm đến mười trước khi quyết định. Đang mệt, hãy ngồi xuống thở năm phút thay vì lướt điện thoại. Đang buồn, hãy thở và biết mình đang buồn, không cần trốn. Hơi thở không giải quyết được mọi vấn đề, nhưng hơi thở giúp mình đối diện với vấn đề bằng một cái tâm tỉnh táo hơn.

Thầy Tăng Hội dạy rằng sáu tình mà An Ban đối trị là sáu căn tiếp xúc với sáu trần: mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý nghĩ suy. Mười tám xứ đó là cả vũ trụ của chúng ta. Hơi thở là cửa đi vào vũ trụ đó một cách tỉnh thức. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Chỉ vậy thôi mà đã là thiền rồi.

Cho nên đừng nghĩ thiền là chuyện cao siêu, phải lên núi, phải ngồi nhiều giờ. Thiền bắt đầu từ hơi thở, mà hơi thở thì ai cũng có, lúc nào cũng có, ở đâu cũng có. Ngồi trên xe buýt cũng thở được. Ngồi ở bàn làm việc cũng thở được. Nằm trên giường trước khi ngủ cũng thở được. Mỗi ngày dành ra năm phút để thở cho tỉnh, đó là món quà lớn nhất mình có thể tặng cho chính mình. Năm phút thôi, nhưng năm phút đó có thể đổi cả một ngày, và nhiều ngày như vậy có thể đổi cả một đời.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh) — tr. 44 (kinh An Ban Thủ Ý)
Bài liên quanỞ đời vui đạo: thiền của Trần Nhân Tông cho người đi làmThân như bóng chớp: bài kệ cuối đời của thiền sư Vạn HạnhBình thường tâm là đạo: đói ăn, khát uống