🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Một hơi thở trước khi đáp lại lời làm mình bực

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Có những câu nói nghe xong là máu dồn lên mặt ngay. Một tin nhắn trong nhóm chat. Một câu của đồng nghiệp trong cuộc họp. Một lời của người nhà nói lúc ăn cơm. Câu nói chưa dài, mà lòng mình đã sôi lên. Tay đã cầm điện thoại. Ngón tay đã đặt lên bàn phím. Chỉ cần bấm gửi, là mình đã đáp trả. Và đáp trả xong, mới thấy hối hận.

Ai cũng từng có lúc như vậy. Có người gửi xong rồi xóa, nhưng người kia đã đọc rồi. Có người nói xong rồi xin lỗi, nhưng câu nói đã cứa vào lòng người ta rồi. Lời đã ra khỏi miệng, giống như nước đã đổ ra khỏi ly, không hốt lại được. Mà lạ một điều: lúc bực, mình thấy mình rất đúng. Phải nói cho ra lẽ. Phải cho người ta biết mình không vừa. Đến khi nguội rồi, mới thấy câu nói đó chẳng giúp được gì, chỉ làm mọi chuyện tệ thêm.

Sách thiền có một đoạn nói về lúc sân giận rất thật: khi mình va chạm những sự sân, giận, buồn, phiền, không vừa lòng thì lập tức hơi thở dồn dập. Nếu không biết kiểm soát hơi thở thì lúc đó tim mình đang bị hại, não mình đang bị hại. Nghe thì có vẻ nặng, nhưng ngẫm lại thì đúng. Lúc giận, tim đập nhanh, thở gấp, đầu nóng. Cả người mình đang bị cơn giận làm hại, trước khi mình kịp làm hại ai.

Cho nên, trước khi đáp lại một lời làm mình bực, việc đầu tiên không phải là nghĩ xem đáp sao cho hay, cho thắng. Việc đầu tiên là thở. Một hơi thôi. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Hơi thở lúc đó đang dồn dập, mình kéo nó về chậm lại. Không cần lâu. Chỉ một hơi thở có ý thức, cũng đủ để mình dừng lại giữa cơn giận và lời đáp.

Một hơi thở nghe thì ít, nhưng nó làm được một việc lớn: nó cho mình một khoảng trống. Trong khoảng trống đó, mình mới thấy rõ mình đang định làm gì. Mình đang định đáp bằng lời của mình, hay bằng lời của cơn giận? Nếu là lời của cơn giận, thì người nói ra không phải là mình, mà là cơn giận mượn miệng mình. Mà cơn giận thì không biết nói lời nào cho phải. Nó chỉ biết nói lời làm đau người khác.

Sách xưa còn kể một hình ảnh rất hay: có người mang lời mắng chửi tới tặng cho mình, mà mình không nhận, thì những lời đó sẽ quay về với người mang tới. Món quà người ta không nhận thì vẫn thuộc về người tặng. Lời mắng cũng vậy. Mình không nhận, không nuốt vào, không đáp trả bằng một lời mắng khác, thì lời đó ở lại với người nói. Mình không phải là cái thùng chứa lời độc của thiên hạ.

Nhưng không nhận không có nghĩa là im lặng chịu đựng, hay nuốt giận vào trong. Nuốt giận cũng hại như xả giận. Khác nhau ở chỗ một bên hại người, một bên hại mình. Không nhận ở đây là: mình nghe rõ câu người ta nói, mình thấy rõ cơn giận trong mình, rồi mình chọn cách đáp bằng cái tâm đã lắng xuống. Có thể là một câu nói rõ ràng, nhưng không có gai. Có thể là một câu từ chối, nhưng không có hận. Có thể là một sự im lặng, nhưng là im lặng của người đã hiểu, chứ không phải im lặng của người đang nén.

Sách thiền cũng nói: hằng ngày mình phản ứng vì ai nói đụng tới thì phản ứng. Người ta đụng tới cái tôi của mình, mình phản ứng ngay, như chạm vào vết thương. Nhưng nếu mình dừng lại một hơi thở, mình sẽ thấy: câu nói đó đụng tới mình ở chỗ nào? Nó đụng tới sự thật, hay chỉ đụng tới lòng tự ái? Có những câu nghe thì khó chịu, mà nghĩ kỹ lại thì người ta nói đúng. Có những câu người ta nói trong lúc bực, không phải để nói về mình, mà để xả cơn bực của họ. Phân biệt được hai điều đó, mình mới đáp cho đúng.

Tập một hơi thở trước khi đáp, tập thế nào? Dễ nhất là với tin nhắn. Tin nhắn không bắt mình trả lời ngay. Thấy tin nhắn làm mình bực, đặt điện thoại xuống. Thở một hơi. Đứng dậy rót ly nước. Rồi quay lại đọc lần nữa. Nhiều khi đọc lần hai, câu đó đã không còn chói như lần một. Mình đáp khác hẳn. Với lời nói trực tiếp thì khó hơn, vì người ta đang đứng trước mặt. Nhưng cũng làm được: thở một hơi, nhìn người ta một giây, rồi mới nói. Một giây im lặng đó, người ta thường không để ý. Nhưng với mình, một giây đó là cả một khoảng trời.

Có người sẽ nói: làm vậy thì mình thiệt, người ta lấn tới. Xin thưa: đáp chậm không phải là thua. Người đáp chậm là người đang cầm lái. Người đáp ngay trong cơn giận là người để cơn giận cầm lái. Thắng một câu nói mà mất một mối quan hệ, mất một buổi tối yên, mất cả giấc ngủ, thì thắng đó có đáng không? Còn người biết dừng một hơi thở rồi mới đáp, lời nói của họ thường ngắn hơn, rõ hơn, và người nghe cũng dễ nghe hơn.

Lần tới, khi có một lời làm mình bực tới, đừng vội gõ phím, đừng vội mở miệng. Hãy thở một hơi trước đã. Thở vào, thở ra. Rồi hãy đáp. Một hơi thở thôi, mà có thể cứu được một mối quan hệ, một buổi tối, và cả lòng mình khỏi một đêm dài hối hận.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — sân giận thì hơi thở dồn dập, tr. 6
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — lời mắng chửi không nhận thì quay về người mắng, tr. 28
Bài liên quanThiền trong lúc chờ đợiTâm vốn sạch, chỉ là mình chưa thấyÝ nghĩ vừa tới, biết ngay là đủ