🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Bị oan mà vẫn ngồi yên: nhẫn nhục không phải là thua

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Sáng thứ hai, anh Hùng tới công ty thì nghe tin: dự án bị lỗi, mà người ta đang đồn là do anh làm hỏng. Anh sững người. Lỗi đó không phải do anh. Anh đã nhắc cả nhóm từ tuần trước, đã gửi email cảnh báo, nhưng không ai để ý. Bây giờ mọi người nhìn anh bằng ánh mắt khác. Sếp gọi anh vào phòng, hỏi với giọng nghi ngờ. Anh muốn giải thích ngay. Anh muốn kể hết mọi chuyện, đưa hết bằng chứng ra, để mọi người biết mình oan. Tay anh run lên. Tim anh đập thình thịch. Cả buổi sáng, anh không làm được việc gì, chỉ nghĩ cách thanh minh.

Bị oan là một trong những cảm giác khó chịu nhất của con người. Nó không chỉ làm mình tức. Nó làm mình thấy bất công, thấy bị xúc phạm, thấy mình bị hiểu lầm mà không ai chịu nghe. Phản ứng đầu tiên của hầu hết mọi người là thanh minh ngay lập tức. Nói cho ra lẽ. Đòi lại công bằng. Phản ứng đó rất tự nhiên. Nhưng trong thiền, các bậc thầy lại dạy một điều nghe có vẻ ngược đời: khi bị oan, hãy tập ngồi yên một chút đã. Không phải là chịu thua. Mà là để mình không nói ra những lời mà sau này mình sẽ hối hận.

Sách Phật Giáo của cụ Trần Trọng Kim có giảng về hạnh nhẫn nhục, một trong những hạnh quan trọng của người tu. Nhẫn nhục là pháp để đối trị sự tức giận nóng nảy. Nhẫn nhục có hai loại. Một là sinh nhẫn, tức là chịu đựng những chuyện khó chịu trong đời sống, không vì tức giận mà chửi mắng, đánh đập hay thù oán người khác. Hai là pháp nhẫn, tức là khi trong lòng phải chịu buồn phiền mà vẫn giữ được yên, không lấy điều đó làm oán giận lo phiền. Cả hai loại nhẫn đều không phải là cam chịu một cách yếu đuối. Chúng là sức mạnh của người biết làm chủ lòng mình.

Vì sao nhẫn lại là sức mạnh? Vì lúc bị oan, người yếu nhất là người không kiềm được mình. Họ nói ra những lời nặng nề trong lúc nóng giận. Họ viết những dòng tin nhắn mà sau này đọc lại thấy xấu hổ. Họ làm tổn thương người khác, rồi tự làm tổn thương chính mình. Còn người biết nhẫn, họ vẫn đau, vẫn tức, nhưng họ không để cơn tức cầm tay mình. Họ dừng lại. Họ thở. Họ đợi cho lòng lắng xuống rồi mới nói. Lời nói lúc đó có thể vẫn cứng rắn, vẫn rõ ràng, nhưng nó không còn mang theo sự độc hại của cơn giận nữa.

Thực tập lúc bị oan, nói thì dễ, làm thì khó. Nhưng có một cách rất cụ thể. Khi nghe tin mình bị oan, việc đầu tiên không phải là gọi điện giải thích. Việc đầu tiên là ngồi xuống. Ngồi ở đâu cũng được. Ghế làm việc, ghế đá ngoài sân, hay trong phòng vệ sinh cũng được. Hít vào một hơi thật sâu. Thở ra thật chậm. Rồi tự hỏi mình ba câu. Câu thứ nhất: chuyện này có thật sự oan như mình nghĩ không, hay mình cũng có một phần trách nhiệm? Câu thứ hai: bây giờ mình nói, người ta có nghe không, hay chỉ làm mọi chuyện rối thêm? Câu thứ ba: mình muốn giải quyết chuyện này, hay mình chỉ muốn xả cơn tức?

Ba câu hỏi ấy không làm mình hết oan. Nhưng chúng làm mình tỉnh lại. Nhiều khi, sau khi trả lời thành thật, mình mới thấy: à, mình cũng có phần sai. Mình nhắc nhóm, nhưng nhắc qua loa. Mình gửi email, nhưng không chắc ai đã đọc. Hoặc mình thấy: bây giờ nói cũng vô ích, vì người ta đang nóng. Đợi tới mai, khi mọi người bình tĩnh lại, nói sẽ có người nghe. Hoặc mình thấy: mình không cần thanh minh với tất cả mọi người. Chỉ cần nói rõ với sếp, với người có trách nhiệm, là đủ. Còn lời đồn ngoài kia, cứ để thời gian trả lời.

Nhẫn nhục không có nghĩa là để người ta chà đạp mình mãi. Có những lúc phải nói. Có những lúc phải đứng lên bảo vệ mình. Nhưng nói sau khi đã yên khác hẳn nói trong lúc đang sôi. Lời nói sau khi yên thì rõ ràng, có lý, có chứng cứ. Người nghe cũng dễ nghe hơn. Còn lời nói trong lúc sôi thì dù đúng cũng khó nghe. Người ta không nghe nội dung. Người ta chỉ nghe thấy cơn giận của mình. Và từ đó, họ càng tin rằng mình có lỗi. Oan lại càng thêm oan.

Có một câu chuyện trong nhà Phật kể rằng, có vị tiên nhân tu hạnh nhẫn nhục trong rừng sâu. Người ta tới chửi mắng, đánh đập, vị ấy vẫn yên lặng. Không phải vì vị ấy không biết đau. Mà vì vị ấy biết: cơn giận của người khác là lửa của họ. Mình không cần phải lấy lửa ấy về đốt nhà mình. Mình cứ yên. Lửa không có củi mới sẽ tự tắt. Câu chuyện ấy nghe có vẻ xa vời. Nhưng áp vào chuyện công sở, nó lại rất thật. Người ta đồn mình sai, mình càng cãi càng ồn, tin đồn càng lan. Mình yên lặng làm việc cho tốt, một thời gian sau, sự thật tự hiện ra. Không cần mình phải gào lên.

Chiều nay, nếu có chuyện gì làm mình thấy oan, thử ngồi yên năm phút trước khi nói. Hít vào, thở ra. Biết mình đang tức. Biết mình đang muốn thanh minh ngay. Rồi buông cái muốn ấy xuống, chỉ một lúc thôi. Năm phút sau, hãy quyết định nói hay không, nói với ai, nói như thế nào. Có khi sau năm phút ấy, mình sẽ thấy mình không cần nói nhiều như mình tưởng. Và có khi, mình sẽ nói một câu rất ngắn, rất rõ, mà người ta phải nghe. Đó là nhẫn nhục. Không phải là thua. Đó là thắng cơn giận của chính mình, trước khi thắng bất cứ ai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 38
Bài liên quanMất việc rồi ngồi xuống thở: vô thường không phải là hết đườngTuổi già ngồi thiền: chân xếp không được thì ngồi ghếĐêm mất điện, ngồi yên trong bóng tối: tự thắp đuốc lên mà đi