🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền

Suy nghĩ tới rồi đi: buông như buông một đám mây

Thiền · 7 phút đọc

Sáng mở mắt ra, đầu đã chạy. Hôm nay họp mấy giờ, con ăn gì, tiền điện tháng này bao nhiêu, câu nói hôm qua của đồng nghiệp có ý gì. Chưa ra khỏi giường mà đầu đã đi làm trước thân. Cả ngày cũng vậy: đang ăn thì nghĩ chuyện chiều, đang làm thì nghĩ chuyện mai, đang nói chuyện với vợ thì nghĩ chuyện của sếp. Ý nghĩ cứ nối nhau như đàn ong, bay vào rồi bay ra, không lúc nào ngớt.

Ý nghĩ không phải là kẻ thù. Nhờ có ý nghĩ mà mình nhớ đường về nhà, nhớ hạn nộp tiền, nhớ sinh nhật con. Nhưng khổ là ở chỗ mình tin hết mọi ý nghĩ, chạy theo hết mọi ý nghĩ. Ý nghĩ bảo người ta khinh mình, mình tin ngay. Ý nghĩ bảo mai sẽ có chuyện xấu, mình lo ngay. Ý nghĩ bảo mình không đủ tốt, mình buồn ngay. Tin hết như vậy thì đầu lúc nào cũng mệt, vì ý nghĩ thì nhiều, mà sức mình thì có hạn.

Trong sách Thiền Đốn Ngộ có một câu nói rất gọn: Chẳng sợ niệm khởi, chỉ sợ giác chậm. Niệm khởi liền giác, giác nó liền không. Niệm khởi là ý nghĩ nổi lên. Sách không bảo mình phải dẹp hết ý nghĩ, không bảo mình phải làm cho đầu trống rỗng. Sách chỉ bảo: ý nghĩ khởi lên thì biết nó khởi lên. Biết được rồi thì nó tự tan. Cái đáng sợ không phải là ý nghĩ, mà là mình không biết nó đang có mặt, để nó dắt mình đi lúc nào không hay.

Ví dụ rất thường: đang rửa chén, tay thì rửa mà đầu thì cãi nhau với người hôm qua. Cãi trong đầu một hồi, tự nhiên thấy bực, thấy mệt, mà chén thì vẫn chưa sạch. Lúc đó, nếu mình chợt biết: à, mình đang cãi nhau trong đầu, thì cuộc cãi vã trong đầu dừng lại. Tay lại rửa chén, nước lại chảy, chén lại sạch. Chỉ một cái biết như vậy thôi, mà mình đã trở về được với việc đang làm. Không cần cố gắng gì nhiều, chỉ cần biết.

Thực tập buông suy nghĩ bắt đầu bằng việc gọi tên. Ý nghĩ tới, mình gọi tên nó trong đầu: đây là lo, đây là giận, đây là tiếc, đây là mong. Gọi tên xong thì thở một hơi, trở về với hơi thở. Không đuổi ý nghĩ đi, vì đuổi thì nó càng chạy theo. Không giữ ý nghĩ lại, vì giữ thì nó càng nặng. Chỉ gọi tên rồi để nó đi, như thấy một người khách đi ngang qua cửa, biết là khách, rồi thôi.

Ý nghĩ giống như đám mây trên trời. Mây tới rồi mây đi, có đám đen, có đám trắng, có đám to, có đám nhỏ. Bầu trời không giữ đám mây nào lại, cũng không xua đám mây nào đi. Mình cũng vậy: đầu mình là bầu trời, ý nghĩ là mây. Có hôm trời nhiều mây, có hôm trời quang, nhưng bầu trời thì vẫn là bầu trời, không vì mây mà đổi khác. Nhớ được như vậy thì ý nghĩ nào tới mình cũng đón được, ý nghĩ nào đi mình cũng tiễn được.

Đức Phật có nói một câu mà sách Thiền Đốn Ngộ nhắc lại: tất cả chúng sanh đều có đức tướng, trí tuệ Như Lai, chỉ vì vọng tưởng chấp trước không thể chứng được. Nếu lìa vọng tưởng là thanh tịnh trí. Vọng tưởng là ý nghĩ mình cứ bám lấy, cứ tin là thật, cứ chấp vào đó. Lìa vọng tưởng không phải là giết hết ý nghĩ, mà là không bám nữa, không chấp nữa. Buông cái bám, thì trí sáng ra. Trí sáng không phải là biết nhiều hơn, mà là thấy rõ hơn: thấy ý nghĩ chỉ là ý nghĩ, không phải là mình.

Cả ngày có rất nhiều dịp để tập. Chờ thang máy, thay vì bấm điện thoại, mình đứng thở và thấy đầu mình đang nghĩ gì. Xếp hàng mua đồ, thay vì sốt ruột, mình nghe bước chân mình, nghe hơi thở mình. Ngồi trên xe buýt, thay vì nhìn ra cửa mà lo, mình biết mình đang ngồi, đang thở. Mỗi lần thấy đầu chạy là một lần tập. Tập nhiều lần trong ngày thì tối về đầu nhẹ hẳn, vì mình đã buông cả ngày rồi, không đợi tới tối mới buông.

Người hay lo có thể thử một cách nữa: viết ý nghĩ ra giấy. Lo chuyện gì, viết chuyện đó ra, viết xong gấp giấy lại, để qua một bên. Viết ra rồi thì ý nghĩ đã có chỗ ở, không cần quay vòng trong đầu nữa. Tối về đọc lại, có khi thấy chuyện mình lo buổi sáng tới tối đã không còn đáng lo nữa. Cách này không phải là thiền chính thống gì, nhưng nó giúp mình thấy rõ: ý nghĩ chỉ là chữ viết trên giấy, không phải là sự thật đang xảy ra.

Tối nay, trước khi ngủ, thử ngồi yên năm phút. Ý nghĩ nào tới thì biết nó tới, ý nghĩ nào đi thì để nó đi. Không cần ngồi cho thật giỏi, không cần làm cho đầu trống rỗng. Chỉ cần ngồi đó, thở, và biết. Có hôm đầu lặng xuống nhanh, ngủ một giấc sâu. Có hôm đầu vẫn chạy, nhưng ít ra mình đã ngồi với nó một cách hiền lành, không đánh nhau với nó nữa. Buông suy nghĩ không phải là một lần buông là xong, mà là buông từng lần một, ngày này qua ngày khác, như buông từng đám mây cho trời quang dần.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Đốn Ngộ (HT Thích Thanh Từ soạn dịch), tr.75
• Thiền Đốn Ngộ (HT Thích Thanh Từ soạn dịch), tr.112
Bài liên quanMột tách trà nóng: uống cho chậm, lòng cho yênNgồi sau tay lái: thở cùng đèn đỏNhà bên khoan tường: tập nghe tiếng ồn như nghe mưa