🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền

Đau thì biết đau: thở cùng cơn đau

Thiền · 8 phút đọc

Đau lưng, đau đầu, đau răng, đau bụng, mỗi cơn đau nhỏ cũng đủ làm hỏng cả ngày. Sáng dậy lưng đau, ngồi cũng đau, đứng cũng đau, nằm cũng đau, làm gì cũng nhớ tới cơn đau. Người ta bảo đau thì ráng chịu, mà ráng sao được khi cơn đau cứ ở đó, cứ nhói lên từng hồi, cứ nhắc mình: tao đang ở đây, mày không quên được tao đâu. Cơn đau nhỏ mà dai, còn mệt hơn cơn đau lớn mà qua nhanh.

Đau thân thì tâm khổ theo, đó mới là cái mệt nhất. Đau lưng thì nghĩ: sao mình xui vậy, bao giờ mới hết, hay là bệnh nặng, hay là già rồi. Một cơn đau mà kéo theo cả một chuỗi lo lắng, một chuỗi than thở, một chuỗi oán trách. Đau thì chỉ đau một chỗ, mà khổ thì khổ cả người, khổ cả ngày, khổ cả nhà. Người nhà hỏi sao mặt nặng vậy, mình bảo tại đau lưng, nhưng thật ra mặt nặng không phải vì lưng đau, mà vì tâm đã khổ theo lưng rồi.

Sách dạy thiền Vipassana có một câu nói rất gọn về chuyện này: Đau là thân, khổ là tâm. Đau là của thân, khổ là của tâm, hai cái khác nhau. Thân đau thì thân đau, tâm không cần phải khổ theo. Tách được hai cái ra thì đau vẫn còn, mà khổ bớt đi rất nhiều. Người không tách được thì đau một mà khổ mười, người tách được thì đau một mà khổ một, có khi khổ không còn, chỉ còn đau. Đau mà không khổ, nghe thì lạ, nhưng thật ra là chuyện có thật, ai tập rồi cũng thấy.

Thực tập với cơn đau bắt đầu bằng hơi thở. Thở vào, biết chỗ đau đang ở đó, biết nó nhói lên như thế nào. Thở ra, thả lỏng xung quanh chỗ đau, không gồng lên chống lại nó. Người đau hay gồng: đau lưng thì gồng lưng, đau đầu thì nghiến răng, đau bụng thì co người lại. Gồng như vậy thì đau càng đau, vì thân đã đau mà còn phải gồng thêm. Thở ra và thả lỏng, là cho thân một cơ hội được nghỉ, dù chỉ là nghỉ một chút quanh cơn đau.

Cơn đau còn là tiếng nói của thân, mà lâu nay mình không nghe. Đau lưng vì ngồi sai tư thế cả năm, đau đầu vì thiếu ngủ cả tháng, đau dạ dày vì ăn uống thất thường, đau khớp vì làm việc quá sức. Thân đã báo hiệu từ lâu, bằng mỏi, bằng ê, bằng khó chịu, mà mình không nghe, cứ làm tiếp, cứ ráng tiếp, tới lúc thân phải đau thật to mình mới chịu nghe. Nghe được cơn đau như nghe một lời nhắc, thì cơn đau không còn là kẻ thù, mà là người bạn nhắc mình: chậm lại đi, nghỉ đi, thương thân đi.

Sách còn nói: hạnh phúc và khổ đau cũng tương tự như ánh sáng và bóng tối. Nếu không có trí tuệ thì đau khổ, bóng tối lại đến. Có trí tuệ thì bóng tối không ở lại lâu. Trí tuệ ở đây không phải là học cao hiểu rộng, mà là thấy rõ: đau là đau, khổ là khổ, đau rồi sẽ qua, không có cơn đau nào ở mãi. Thấy rõ như vậy thì bóng tối không ở lại được, vì bóng tối chỉ ở lại khi mình không thấy gì. Thấy được cơn đau, thấy được nó lên xuống, là đã có ánh sáng rồi.

Đau nặng thì phải đi khám, phải uống thuốc, phải nghe lời bác sĩ. Thiền không thay thuốc, thiền không thay bác sĩ. Người đau mà chỉ ngồi thở, không đi khám, thì không phải là thiền, mà là cố chấp. Thiền là biết rõ: đây là cơn đau cần thuốc, mình đi khám, mình uống thuốc, và trong lúc chờ thuốc có tác dụng, mình thở cùng cơn đau. Thuốc chữa thân, thở chữa tâm, hai cái đi cùng nhau, không cái nào thay được cái nào.

Người chăm người bệnh cũng cần thở cùng cơn đau, dù cơn đau không phải của mình. Người thân đau, mình lo, mình mệt, mình muốn làm gì đó cho hết đau, mà không làm được. Lo như vậy thì mình khổ, người bệnh cũng khổ theo, vì thấy mình lo. Ngồi bên người bệnh, thở đều, nói nhẹ, làm việc nhẹ, đó là cách thương tốt nhất. Thương không phải là lo cuống lên, thương là có mặt một cách bình tĩnh, để người bệnh thấy mình vẫn còn đây, vẫn yên, vẫn thở.

Cơn đau nào cũng có lúc lên lúc xuống, không có cơn đau nào đau đều mãi. Quan sát cơn đau lên xuống, là một bài tập rất thật. Lúc đau tăng lên, mình biết đau đang tăng. Lúc đau giảm xuống, mình biết đau đang giảm. Biết như vậy thì mình không còn sợ cơn đau như trước, vì mình thấy nó không phải là một khối cứng không đổi, mà là một dòng chảy, có lên có xuống, có tới có đi. Thấy được dòng chảy đó, thì mình đã bớt sợ, mà bớt sợ thì đau cũng nhẹ đi.

Đêm nay, nếu cơn đau lại tới, thử đừng chống lại nó nữa. Nằm yên, thở vào biết chỗ đau, thở ra thả lỏng quanh chỗ đau. Nhắc mình: đau là thân, khổ là tâm, đau thì biết đau, khổ thì buông khổ. Đau có thể vẫn còn tới sáng, nhưng ít ra đêm nay mình đã không khổ thêm vì nó. Thở cùng cơn đau như vậy, mỗi đêm một chút, thì cơn đau không còn là ông chủ của mình nữa, mà chỉ là một người khách tới thăm, tới rồi đi, còn mình thì vẫn ở đây, vẫn thở, vẫn sống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm), tr.46
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm), tr.16
Bài liên quanNgồi chờ ở bệnh viện: chờ mà lòng không chạyThiền khi thở gấp vì lo: hơi thở vào dài, biết hơi thở vào dàiThiền khi giận con: lấy không giận thắng giận