Hai hôm nay mình đã ngồi yên và thở cùng hơi thở. Nhưng rồi sẽ có lúc này: vừa ngồi xuống, nhắm mắt lại, thì đầu bắt đầu chiếu phim.
Nhớ ra chưa trả tiền điện. Nhớ ra mai phải gọi cho mẹ. Nhớ ra chuyện hôm qua người ta nói một câu khó nghe. Rồi từ chuyện này nhảy sang chuyện kia, như con khỉ chuyền cành. Ngồi được ba phút mà đầu đã đi hết cả ngày hôm qua, cả tuần sau, cả chuyện của mười năm trước.
Ai ngồi thiền cũng gặp chuyện này. Đừng tưởng chỉ mình bạn như vậy. Vị thiền sư trong bài giảng về Vipassana nói thẳng: cái tâm ta lăng xăng. Bao nhiêu năm chúng ta sống là bấy nhiêu năm chúng ta lang thang trong cái nghe, ngửi, nếm, nhìn. Mắt thấy cái gì là tâm chạy theo cái đó. Tai nghe cái gì là tâm chạy theo cái đó.
Tâm lăng xăng, đó là bản tính của nó. Nó quen chạy rồi. Bây giờ mình bắt nó ngồi yên, nó đâu chịu ngồi yên ngay. Nó sẽ chạy. Chuyện đó bình thường.
Vấn đề không phải là tâm chạy. Vấn đề là mình làm gì khi nó chạy.
Có người ngồi thiền, thấy tâm chạy thì bực mình. Sao mình tệ vậy. Sao người ta ngồi yên được mà mình không. Rồi càng bực, tâm càng chạy. Càng chạy, càng bực. Thành một vòng luẩn quẩn.
Có người thì đánh nhau với suy nghĩ. Cố đè nó xuống. Cố đuổi nó đi. Nhưng suy nghĩ càng đè càng bật lên. Giống như đè một quả bóng xuống nước. Tay vừa buông, nó bật lên cao hơn.
Cách đúng không phải là đánh nhau. Cách đúng là thấy nó, rồi buông.
Thấy nó, nghĩa là biết mình đang nghĩ. À, mình đang nghĩ tới tiền điện. À, mình đang nhớ chuyện hôm qua. Chỉ cần biết vậy thôi. Không cần phân tích xem suy nghĩ đó đúng hay sai. Không cần giải quyết nó ngay lúc này. Chỉ cần biết: nó đang có mặt.
Rồi buông. Buông nghĩa là nhẹ nhàng đưa sự chú ý trở về hơi thở. Không kéo, không giật. Chỉ đưa về, như đưa một đứa trẻ đi lạc về nhà.
Trong bài giảng, vị thiền sư còn nói một câu đáng nhớ: khi tâm chạy theo các cảm giác dục lạc, đắm chìm đam mê thỏa thích trong các cảm giác đó thì đó là ma. Ma do mình tạo, rồi mình thương ma quá rồi mình theo nó luôn.
Nghe thì nặng, nhưng ý thì đơn giản. Tâm mình chạy theo cái thích, chạy theo cái muốn, chạy theo cái dễ chịu. Nó chạy riết thành quen. Rồi mình cứ chạy theo nó, không biết mình đang chạy. Ngồi thiền là lúc mình dừng lại, nhìn thấy cái chạy đó lần đầu tiên.
Thấy được là đã tốt lắm rồi. Nhiều người sống cả đời mà không thấy tâm mình chạy. Họ cứ chạy theo nó, tưởng đó là mình. Ngồi xuống, thấy tâm chạy, đó là bước đầu của sự tỉnh.
Vị thiền sư cũng nhắc: phải luôn luôn cảnh giác, quan sát, tỉnh giác, để mà loại trừ tất cả những bất thiện pháp và những cảm giác dục lạc nảy sinh. Cảnh giác ở đây không phải là căng thẳng. Cảnh giác là tỉnh. Là biết mình đang làm gì, đang nghĩ gì, ngay lúc này.
Bạn thử cách này nhé. Lần tới ngồi thiền, khi suy nghĩ tới, bạn đặt cho nó một cái tên nhẹ nhàng trong đầu: đang nghĩ. Chỉ hai chữ đó thôi. Đang nghĩ. Rồi trở về hơi thở.
Không cần đếm xem mình nghĩ bao nhiêu lần. Không cần chấm điểm buổi thiền hôm nay tốt hay dở. Mỗi lần bạn thấy mình đang nghĩ và đưa tâm về, là một lần tâm bạn mạnh lên một chút. Giống như tập tạ. Mỗi lần nhấc lên, cơ mạnh lên một chút. Mỗi lần đưa tâm về, tâm mạnh lên một chút.
Có một điều nữa cần nhớ. Đừng ngồi thiền với kỳ vọng sẽ hết suy nghĩ. Suy nghĩ không hết đâu. Nó là việc của tâm, như sóng là việc của biển. Mình không dẹp được sóng. Mình chỉ học cách ngồi trên thuyền mà không bị sóng lật.
Ngày mai, chúng ta sẽ đi sâu hơn một bước. Sau khi đã biết ngồi, biết thở, biết buông suy nghĩ, mình sẽ lắng nghe thân và tâm đang nói gì với mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư