Sáng ngày mười bốn tháng mười một, nhiều người ở Hà Nội mở mắt ra đã thấy trời mù mịt. Không phải sương mù buổi sớm, mà là một lớp bụi dày đặc, làm tầm nhìn xa bị hạn chế, nhiều tòa nhà cao tầng đứng cách nhau không xa mà nhìn không rõ. Theo số liệu từ ứng dụng theo dõi chất lượng không khí, chỉ số AQI của Hà Nội lúc tám giờ rưỡi sáng hôm đó lên tới 167, đứng thứ sáu trong danh sách những thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Có điểm đo ở Quảng An vượt 200, có nơi lên tới ngưỡng tím, tức là rất xấu. Người ta được khuyến cáo hạn chế hoạt động ngoài trời kéo dài, nhất là người già, trẻ nhỏ và người có bệnh về hô hấp.
Chuyện này không còn lạ nữa. Cứ vào những tháng cuối năm, khi trời nắng hanh, gió yếu, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn, Hà Nội lại chìm trong bụi mịn. Nhưng biết là chuyện thường, không có nghĩa là mình quen được. Bởi vì thứ mình hít vào mỗi ngày là không khí, thứ không ai tránh được. Ăn có thể chọn món, uống có thể chọn nước, nhưng thở thì không chọn được. Ai cũng phải thở chung một bầu trời.
Trong kinh có câu nói rằng hãy biết thân như bọt nước, ngộ thân là như huyễn. Thân này mong manh như bọt nước trên mặt sông, chạm nhẹ là vỡ. Hơi thở cũng vậy, chỉ một làn bụi mịn lọt vào phổi, lâu ngày thành bệnh, mà mình không hay. Người xưa nói thân như bọt nước, không phải để mình sợ hãi, mà để mình biết quý thân mình, biết giữ gìn nó, vì nó mong manh hơn mình tưởng.
Có một điều nữa ít ai nghĩ tới. Bụi mịn không phải do một người gây ra, mà do rất nhiều người cùng gây ra. Theo số liệu của cơ quan môi trường, bụi thứ cấp chiếm khoảng 27 phần trăm lượng phát thải, giao thông vận tải chiếm 23 phần trăm, xây dựng và bụi đường chiếm 20 phần trăm, đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp chiếm 12 phần trăm, công nghiệp chiếm 10 phần trăm. Mỗi con số ấy là hàng ngàn, hàng vạn người cùng làm. Mình đốt một đống rác, người khác xả khói một nhà máy, người khác nữa chạy xe không bảo dưỡng, tất cả cùng góp vào một bầu trời mù.
Trong sách Phật Học Tinh Hoa có giảng về nghiệp chung và nghiệp riêng. Nghiệp riêng là việc mình làm, mình chịu. Nghiệp chung là việc nhiều người cùng làm, thì nhiều người cùng chịu. Bầu trời mù này chính là nghiệp chung. Không ai một mình gây ra, nhưng ai cũng phải hít thở chung. Và cũng vì là nghiệp chung, nên không ai một mình sửa được, nhưng mỗi người đều có thể góp một phần để sửa.
Nghe đến đây, có người sẽ nói rằng chuyện lớn như ô nhiễm không khí, một người nhỏ bé như mình thì làm được gì. Đúng là một người không làm trời trong lại được. Nhưng một người có thể bớt đi một phần khói bụi. Đi xe chung khi có thể, bảo dưỡng xe cho đỡ xả khói, không đốt rác, không đốt rơm rạ, trồng thêm một chậu cây trước nhà, những việc nhỏ ấy không cứu được cả thành phố trong một ngày, nhưng nếu ngàn người cùng làm thì bầu trời sẽ khác. Giống như một giọt nước không làm đầy bình, nhưng nhiều giọt nước thì đầy.
Còn trong những ngày trời mù, mình làm gì để thương lấy thân mình. Đơn giản thôi. Theo dõi chỉ số không khí ở khu vực mình sống trước khi ra ngoài. Những ngày chỉ số cao thì hạn chế tập thể dục ngoài trời, nhất là chạy bộ hay vận động mạnh. Ra đường thì đeo khẩu trang đúng chuẩn, loại khẩu trang có thể lọc được bụi mịn, chứ không phải khẩu trang vải mỏng chỉ để che nắng. Về nhà thì rửa mặt, súc miệng, uống đủ nước. Trẻ nhỏ và người già, người có bệnh hen, bệnh phổi, càng cần được để ý trong những ngày này. Những việc này nghe thì nhỏ, nhưng đó là cách mình giữ lấy hơi thở của mình, giữ lấy thân như bọt nước này.
Có người sẽ hỏi, sống trong thành phố ô nhiễm như vậy, có nên bỏ đi nơi khác không. Đi được thì tốt, nhưng không phải ai cũng đi được. Công việc, gia đình, cha mẹ già, con nhỏ đi học, tất cả níu chân người ta ở lại. Mà đi đâu thì cũng là trời đất chung, chỗ này trong thì chỗ khác lại mù. Điều mình làm được là sống sao cho vừa giữ được mình, vừa bớt làm khổ người khác. Ra đường ít xả khói, ở nhà ít đốt, nói với nhau một câu nhắc nhau đeo khẩu trang, đó cũng là từ bi.
Trời mù rồi sẽ có ngày trong lại, khi có gió, khi có mưa. Nhưng cơn gió nào cũng phải đợi. Trong lúc đợi, mình hãy tập thở cho chậm, sống cho nhẹ, và nhớ rằng hơi thở này là thứ quý nhất mà mình đang có. Thân như bọt nước, nhưng chính vì mong manh nên mới đáng quý. Thương mình trước đã, rồi mới thương được người khác, thương được cả bầu trời chung này.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư