🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cây sắp cháy, chim khôn bay đi trước

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Nhà nào cũng có lúc này: ở một chỗ mà mình biết là không ổn, nhưng vẫn ở. Công việc thì sếp hay mắng, đồng nghiệp hay nói xấu, lương thì không tăng, mà mình vẫn ở, vì quen, vì ngại đổi, vì sợ chỗ mới còn tệ hơn. Có người ở trong một mối quan hệ mà ngày nào cũng cãi nhau, cũng khóc, mà vẫn ở, vì nghĩ "rồi sẽ khác". Có người thấy dấu hiệu xấu từ sớm mà cứ mặc kệ, đến lúc cháy rồi mới cuống cuồng chạy.

Trong kinh có một vị tỷ-kheo cũng vậy. Chòi lá của thầy bị cháy. Thầy báo cho dân làng, họ hứa sẽ làm lại. Nhưng hết việc này đến việc khác: tát nước cho ruộng, gieo giống, làm hàng rào, nhổ cỏ, gặt, đập lúa. Ba tháng trôi qua, chòi vẫn chưa làm xong, thầy phải sống khổ sở ngoài trời. Thầy về thưa với đức Phật: vì không có chỗ ở thích hợp nên việc tu không có kết quả. Đức Phật nói: trong thời trước, ngay các loài thú cũng biết chỗ nào thích hợp với mình, sao ông lại không biết? Rồi Ngài kể chuyện con chim.

Thuở xưa, Bồ-tát sanh làm con chim, dẫn cả đàn chim sống trên một cây lớn, cành lá đầy đủ trong rừng. Một ngày kia, cành cây cọ xát nhau, bụi rơi xuống, khói bốc lên. Bồ-tát nhìn thấy, nghĩ ngay: hai nhánh cây cọ nhau thế này sẽ sanh lửa. Lửa rơi xuống sẽ đốt lá khô. Rồi cây này sẽ cháy. Chúng ta không thể ở đây được. Phải bỏ đi đến chỗ khác.

Bồ-tát nói với đàn chim một bài kệ. Ý bài kệ là: loài chim sống trên đời, dựa vào chỗ nào mà chỗ ấy sanh ra lửa, thì hãy tránh xa chỗ ấy, bay đi các phương khác. Nếu cứ bám vào chỗ ấy, sợ hãi sẽ sanh ra. Những con chim có trí nghe theo, lập tức bay theo Bồ-tát đi chỗ khác. Những con chim không có trí thì cười: vị ấy như ếch ngồi đáy giếng, lo xa vớ vẩn. Chúng ở lại.

Không bao lâu sau, đúng như Bồ-tát đã nghĩ, lửa sanh ra, đốt cháy cây. Khói và lửa bốc lên, các con chim bị khói làm mù mắt, không bay đi đâu được, rơi vào biển lửa, hết con này đến con khác, đều bị thiêu chết.

Câu chuyện nghe đơn giản mà thấm. Bồ-tát không phải là chim thần, không biết bói toán. Nó chỉ nhìn thấy dấu hiệu: cành cọ nhau, bụi rơi, khói lên. Dấu hiệu rõ ràng như vậy mà nhiều con vẫn không chịu tin, còn cười người cảnh báo là lo xa. Đời mình cũng thế. Dấu hiệu xấu thường đến sớm và rõ: người yêu hay nói dối, đối tác hay thất hứa, công việc ngày càng bào mòn sức khỏe, một thói quen ngày càng tốn tiền, tốn thời gian. Ai cũng thấy khói, nhưng ít người chịu đi khi khói mới bốc lên.

Người ta hay nói: biết mà vẫn ở lại, đó là vì thương, vì nghĩa, vì trách nhiệm. Đúng, có những chỗ phải ở lại mà sửa. Nhưng cũng có những chỗ, ở lại không sửa được gì, chỉ chờ lửa lên. Chim khôn không phải là chim bỏ chạy khi gặp khó. Chim khôn là chim biết phân biệt: cành cây cọ nhau thì lửa sẽ lên, đó là chuyện chắc chắn, không phải chuyện may rủi. Ở lại chỗ như vậy không phải là kiên trì, mà là cố chấp.

Còn một điều nữa: khi có người cảnh báo mình, đừng vội cười họ là ếch ngồi đáy giếng. Người ngoài cuộc nhiều khi thấy rõ hơn người trong cuộc. Con chim đầu đàn đã nói rất rõ ràng, vậy mà đàn chim vẫn cười nó. Đến lúc khói mù mắt, muốn bay cũng không bay được nữa.

Hôm nay, thử nhìn quanh chỗ mình đang ở, việc mình đang làm, người mình đang gần. Có "cành cây" nào đang cọ nhau không? Có "khói" nào đang bốc lên không? Nếu có, đừng đợi lửa cháy mới chạy. Chim khôn bay đi trước khi cây cháy. Người khôn cũng vậy: dời đi sớm một bước, còn hơn chạy muộn một bước mà không còn đường bay.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Chim (Tiền Thân Sakuna, số 36) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 102–103 (kệ điểm tựa: "Các chim sống trên đời, dựa vào trú xứ nào, chỗ ấy sanh ra lửa, hỡi loài chim tránh xa, hãy đi các phương khác, nếu y tựa chỗ ấy, sợ hãi sẽ sanh ra")
Bài liên quanKhối vàng quá nặng: chia nhỏ ra thì nhấc đượcTrái cây lạ ngọt như xoài: ăn vào mới biết độcNgười buôn gian và vị thần cây giả