Có người muốn tu mà nghe nói giới luật nhiều quá thì nản. Có người muốn giảm cân mà nghe phải ăn kiêng, tập luyện, ngủ sớm, bỏ đủ thứ thì nản. Có người muốn học một nghề mới, nhìn chương trình dài dằng dặc thì nản. Chưa làm đã thấy nặng. Nặng quá thì bỏ. Mà bỏ thì chẳng bao giờ tới đâu.
Trong kinh có một vị tỷ-kheo trẻ cũng vậy. Thầy xuất gia sau khi nghe Phật thuyết pháp, hết lòng tin vào ba ngôi báu. Hai vị sư trưởng dạy thầy về giới: giới có một loại, hai loại, ba loại, bốn loại, năm loại, sáu loại, nhiều loại. Lại có tiểu giới, trung giới, đại giới. Lại có giới giữ bổn, giới giữ các căn, giới giữ mạng sống thanh tịnh, giới dùng đồ vật. Thầy nghe xong thì nghĩ: giới nhiều như vậy, làm sao giữ trọn được? Giữ không trọn thì xuất gia có ích gì? Thôi về làm người thường, bố thí, nuôi vợ con cho xong. Thầy trả lại y bát, xin hoàn tục.
Sư trưởng đưa thầy đến gặp đức Phật. Phật hỏi: sao các ông nói quá nhiều giới cho thầy ấy? Bao nhiêu giới giữ được thì giữ từng ấy. Rồi Phật bảo thầy: lo gì đến nhiều giới vậy? Ông giữ được ba giới không? Thầy đáp: được. Phật dạy: từ nay, ông giữ ba cửa: cửa thân, cửa lời, cửa ý. Chớ làm điều ác về thân, về lời, về ý. Chỉ giữ ba giới này thôi. Thầy nghe xong hết sức hoan hỷ, về giữ trọn ba giới ấy, tu tập thiền quán, không bao lâu chứng quả A-la-hán.
Các thầy khác họp nhau khen công đức của Phật: vị tỷ-kheo không giữ nổi giới, muốn hoàn tục, mà Phật tóm hết giới vào ba phần, bảo thầy giữ, thế là thầy chứng đạo. Phật nói: một vật hết sức nặng, nếu chia thành từng phần, cũng trở thành nhẹ. Thuở xưa, các bậc hiền trí được một khối vàng lớn, không nhấc lên nổi, đã chia thành từng phần, rồi nhấc lên nổi mà đem vàng đi. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.
Thuở xưa, Bồ-tát sanh làm người cày ruộng ở một ngôi làng. Một hôm, Bồ-tát đang cày trên thửa ruộng vốn là làng cũ bỏ hoang. Lưỡi cày mắc phải một đống vàng, lớn bằng bắp vế người, cao đến bốn khuỷu tay. Bồ-tát đào đất lên, thấy khối vàng, chùi sạch đất, rồi cày tiếp cho xong ngày.
Mặt trời lặn, Bồ-tát nghĩ cách đem vàng về. Nhưng khối vàng nặng quá, nhấc không lên được. Bồ-tát ngồi nghĩ: để phần như vậy, ta nuôi sống bản thân. Để phần như vậy, ta chôn giấu để dành. Để phần như vậy, ta làm các công việc. Để phần như vậy, ta làm các công đức như bố thí. Rồi Bồ-tát chia vàng thành bốn phần. Vàng được chia ra thì trở nên nhẹ. Bồ-tát nhấc lên được, đem về nhà, chia thành bốn phần như đã nghĩ. Trọn đời, Bồ-tát làm các công đức bố thí và nhiều việc lành khác.
Phật đọc một bài kệ để kết chuyện. Ý bài kệ là: người với tâm hoan hỷ, với ý cũng hoan hỷ, tu tập theo thiện pháp, sẽ đạt được an ổn, thoát khỏi khổ ách, rồi tiếp tục chứng đạt đoạn diệt mọi kiết sử. Khối vàng trong chuyện không chỉ là vàng. Nó là bất cứ việc gì lớn lao mà mình thấy nặng. Chia ra thì nhẹ. Không chia thì mãi mãi không nhấc nổi.
Đời nay, nhiều người cũng đang đứng trước một "khối vàng" của mình: một món nợ lớn, một căn nhà phải trả góp nhiều năm, một thân hình cần giảm mấy chục ký, một nghề mới cần học lại từ đầu, một gia đình cần hàn gắn. Nhìn nguyên khối thì ai cũng nản. Nhưng chia ra thì khác: nợ thì trả từng tháng, nhà thì góp từng kỳ, cân thì giảm từng ký, nghề thì học từng buổi, nhà thì hàn gắn từng câu nói tử tế mỗi ngày. Mỗi phần nhỏ đều nhấc được. Cộng lại thì cả khối vàng cũng về đến nhà.
Còn cách chia bốn phần của Bồ-tát cũng đáng nhớ: một phần nuôi sống bản thân, một phần để dành, một phần làm ăn, một phần làm phước. Có tiền, có của, chia như vậy thì vừa sống được hôm nay, vừa có ngày mai, vừa có phước cho đời sau. Nhiều người làm ra bao nhiêu cũng hết, vì không chia. Tiền vào tay là tiêu hết một chỗ. Rồi đến lúc cần thì không còn gì.
Hôm nay, nếu mình đang đứng trước một việc quá nặng, đừng vội bỏ. Hãy hỏi: việc này chia ra được mấy phần? Mỗi phần nhỏ nhất là gì? Làm được phần nhỏ nhất hôm nay không? Giữ ba cửa thân, khẩu, ý thôi mà còn chứng đạo được. Huống gì việc đời. Chia nhỏ ra, rồi nhấc từng phần một. Khối vàng nào rồi cũng về đến nhà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư