Người ta hay bị lừa bởi những thứ nhìn giống thứ tốt. Một món hàng nhái nhìn y như hàng thật. Một lời mời làm ăn nghe như cơ hội đổi đời. Một trái cây lạ nhìn như xoài, ngửi như xoài, nếm như xoài, mà ăn vào thì chết. Đời có nhiều trái cây như vậy. Nhìn thì ngọt, ăn vào mới biết độc.
Trong kinh, có một vị tỷ-kheo đi khất thực ở thành Xá-vệ, thấy một thiếu nữ trang sức đẹp đẽ, khởi tâm luyến ái. Sư trưởng đưa thầy đến gặp đức Phật. Phật nói: năm dục khi được thọ dụng thì thật khả ái, nhưng thọ dụng nhiều sẽ tạo thành nghiệp, sanh vào địa ngục. Cũng như ăn trái cây Kimpakka. Trái ấy có sắc, có hương, có vị, nhưng ăn vào thì phá vỡ nội tạng, đưa đến chết. Thuở trước, nhiều người không thấy tác hại của nó, tham đắm sắc, hương, vị, đã ăn trái ấy mà chết. Rồi Phật kể chuyện quá khứ.
Thuở xưa, Bồ-tát làm người lãnh đạo một đoàn lữ hành, đi với năm trăm cỗ xe từ đông sang tây. Đến đầu khu rừng, Bồ-tát họp mọi người lại và dặn: trong rừng này có những cây độc. Các bạn chớ ăn trái cây nào trước đây chưa từng ăn mà không hỏi ta.
Đoàn đi qua rừng, đến biên địa phía bên kia, thấy một cây Kimpakka, cành cong xuống vì mang nặng trái. Về hình dáng, màu sắc, vị và hương, thân cây, cành cây, lá và trái đều giống như cây xoài. Một số người lầm, tưởng là xoài, nên đã ăn. Một số người đứng lại, hái trái rồi đứng chờ, quyết định chỉ ăn sau khi hỏi vị lãnh đạo.
Bồ-tát đến nơi, bảo quăng hết trái đã hái. Những ai đã ăn, Bồ-tát làm cho họ nôn ra, cho uống thuốc. Một số người khỏi bệnh. Nhưng những ai ăn trước tiên đều mệnh chung. Sau đó, Bồ-tát đi đến chỗ mình muốn, thu hoạch lợi tức, rồi trở về. Trọn đời, Bồ-tát làm các công đức như bố thí.
Phật đọc một bài kệ để kết chuyện. Ý bài kệ là: không biết hại tương lai, ai thọ dụng các dục, đến khi quả chín, chúng khổ não, như ăn trái Lim-pak-ka. Cái độc của trái Kimpakka không nằm ở lúc ăn. Lúc ăn thì ngon như xoài. Cái độc nằm ở lúc quả chín, tức là lúc hậu quả đến. Người ăn không thấy độc ngay, nên tưởng là không độc.
Đời nay, trái Kimpakka có nhiều hình dạng lắm. Vay nóng thì tiền về ngay, ngon như xoài, đến lúc trả lãi mới biết độc. Cờ bạc thì thắng một ván đầu, vui như xoài, đến lúc nợ nần mới biết độc. Ăn nhậu, chơi bời thì vui một đêm, đến lúc bệnh tật, gia đình tan vỡ mới biết độc. Mua sắm trả góp thì có đồ dùng ngay, đến lúc góp không nổi mới biết độc. Tình cảm vụng trộm thì ngọt ngào lúc đầu, đến lúc gia đình đổ vỡ mới biết độc.
Người khôn trong chuyện không phải là người không hái trái. Họ cũng hái, cũng đứng chờ. Khôn là ở chỗ: chưa hỏi thì chưa ăn. Chỉ một chút chờ đợi ấy đã cứu mạng họ. Còn người dại thì ăn ngay, vì trái giống xoài quá, ai mà chờ cho được. Nhưng chính vì giống xoài quá nên mới nguy. Cái gì độc mà nhìn đã thấy độc thì chẳng ai ăn. Cái độc nguy hiểm nhất là cái độc đội lốt cái ngọt.
Trong đoàn lữ hành, Bồ-tát đã dặn trước: chớ ăn trái lạ mà không hỏi ta. Người nghe lời thì sống. Người quên lời thì chết. Đời mình cũng có những lời dặn như vậy: lời cha mẹ dặn, lời thầy dặn, lời người đi trước dặn. Nghe thì thấy phiền, thấy cổ hủ. Nhưng đến lúc gặp trái lạ, lời dặn ấy lại là thứ cứu mình.
Hôm nay, nếu có một "trái xoài" nào đó đang mời gọi mình, mà mình chưa từng ăn bao giờ, xin hãy dừng lại một chút. Hỏi người đi trước. Hỏi người có kinh nghiệm. Chờ một chút thì không mất gì. Ăn vội một miếng thì có khi mất tất cả. Trái lạ ngọt như xoài, nhưng ăn vào mới biết độc. Người khôn không ăn trái lạ khi chưa hỏi. Người khôn hơn nữa, là người biết rằng cái ngọt nhất chưa chắc là cái lành nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư