Có những cái tham rất nhỏ, nhìn qua tưởng không đáng gì. Tham một miếng ăn. Tham một món đồ. Tham một lời khen. Nhưng miếng nhỏ ấy, có khi lấy mất cả chỗ ở, cả sự nghiệp, cả mạng sống. Truyện xưa kể về một con quạ. Nó chỉ tham một miếng thịt trong bếp. Vậy mà mất mạng.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con chim bồ câu. Lúc bấy giờ, dân chúng ở Ba-la-nại ưa thích làm công đức, thường treo những ổ rơm chỗ này chỗ kia để các chú chim có nơi ẩn náu an ổn. Người đầu bếp của vị triệu phú Ba-la-nại cũng treo một ổ rơm tại nhà bếp. Bồ-tát sống tại đấy. Buổi sáng bay đi tìm mồi, buổi chiều lại bay về.
Một hôm, một con quạ bay ngang qua mái nhà bếp, ngửi mùi thơm của cá muối, cá tươi, thịt chua, thịt tươi. Lòng tham nổi lên, nó tự nghĩ: ta phải tìm cách ăn cho được cá thịt này. Nó đậu cách đó không xa, dò xét xung quanh. Buổi chiều, nó thấy Bồ-tát bay về, đi vào bếp. Nó nghĩ: nhờ con chim bồ câu này, mình sẽ được ăn cá và thịt.
Ngày hôm sau, vào buổi sáng, khi Bồ-tát bay ra đi kiếm đồ ăn, con quạ bay sát theo sau như cái bóng. Bồ-tát hỏi: này bạn, vì sao bạn đi theo tôi? Quạ đáp: thưa ngài, cử chỉ của ngài khiến tôi ưa thích. Bắt đầu từ nay, tôi xin hầu hạ ngài. Bồ-tát nói: này bạn, món ăn của bạn khác, món ăn của tôi khác. Bạn hầu hạ tôi cũng gặp khó khăn. Quạ đáp: khi ngài tìm đồ ăn, tôi cũng tìm đồ ăn, tôi sẽ theo ngài. Bồ-tát đồng ý, nhưng dặn: bạn phải hết sức siêng năng.
Từ đó, Bồ-tát đi tìm các loại hột cỏ, hột giống. Con quạ cũng đi, lật lên các miếng đất, ăn các loại trùng, nhét cho đầy bụng, rồi tới nói với Bồ-tát: thưa ngài, ngài dùng quá nhiều thì giờ cho việc tìm đồ ăn, thật không tốt. Khi Bồ-tát tìm đồ ăn xong, buổi chiều bay về, con quạ cũng bay theo vào nhà bếp. Người nấu bếp nói: con bồ câu của chúng ta có đem một con chim khác về. Anh ta liền treo một ổ rơm nữa cho con quạ. Từ đấy hai con chim sống với nhau.
Một hôm, người ta đem đến nhiều cá và thịt cho vị triệu phú. Người đầu bếp lấy cá và thịt ấy treo chỗ này chỗ kia trong bếp. Con quạ thấy vậy, lòng tham khởi lên: ta sẽ không đi tìm đồ ăn ngày mai, ta phải ăn món này! Đêm đến, nó nằm ngủ, vừa ngủ vừa rên. Ngày hôm sau, Bồ-tát đi tìm mồi, gọi: hãy đi, này bạn quạ! Quạ đáp: thưa ngài, ngài hãy đi một mình. Tôi bị đau bụng! Bồ-tát nói: này bạn, từ trước đến nay, chưa bao giờ loài quạ đau bụng. Có thể bạn muốn ăn thịt và cá. Hãy đi nào, món ăn của người không thích hợp với các bạn đâu. Chớ làm như vậy, hãy đi kiếm ăn với ta.
Quạ đáp: tôi không thể đi. Bồ-tát khuyên: hành động của bạn sẽ lộ rõ, chớ để lòng tham chi phối, chớ phóng dật. Khuyên xong, Bồ-tát đi kiếm ăn. Người đầu bếp cố gắng làm nhiều món thịt cá khác nhau. Lúc giở các nắp chảo để hơi nóng thoát ra, người đầu bếp đặt trên mặt chảo một cái rá lọc rồi đi ra ngoài, đứng lau mồ hôi. Con quạ từ ổ rơm ló đầu ra, thấy người đầu bếp đã đi, tự nghĩ: nay ta sẽ được thỏa mãn tham vọng, sẽ được ăn thịt. Nên ăn miếng lớn hay miếng nhỏ? Với miếng nhỏ, khó đầy bụng mau được. Vậy hãy mau chóng mang miếng thịt lớn, bỏ vào ổ rơm rồi nằm ăn!
Quạ bay ra khỏi ổ, đậu trên cái rá lọc. Rá lọc phát ra tiếng động. Người đầu bếp nghe tiếng động, đi vào, thấy con quạ, liền nói: đây là con quạ ranh con! Mày muốn ăn thịt nấu cho vị triệu phú của ta. Kẻ ấy đóng cửa, bắt con quạ, nhổ sạch lông, đem củ gừng giã nhỏ với muối và cây thì là trộn với nước sữa chua, thoa lên toàn thân con quạ, rồi ném con quạ vào ổ rơm. Con quạ chịu đau khổ nằm rên. Bồ-tát buổi chiều về, thấy quạ gặp nạn, liền nói: ôi con quạ tham lam, vì không làm theo lời ta, vì lòng tham của ngươi, ngươi bị đau đớn lớn.
Rồi Bồ-tát đọc bài kệ: Với người muốn mình lợi, với người thương tưởng mình, có những lời khuyên bảo, nhưng không làm theo lời, như con quạ tham lam, không làm theo lời khuyên của con chim bồ câu, nó bị ngã rơi vào, như rơi vào tay địch. Nói xong, Bồ-tát tự nghĩ: nay ta không thể ở nơi này nữa, bèn đi một chỗ khác. Còn con quạ mạng chung ngay lúc ấy. Người đầu bếp nhặt nó từ ổ rơm và quăng vào đống rác.
Nghe tới đây, có người sẽ bảo: con quạ chết chỉ vì một miếng thịt, oan quá. Nhưng ngẫm lại, miếng thịt không giết nó. Lòng tham giết nó. Tham làm nó giả bệnh. Tham làm nó bỏ bạn đi một mình. Tham làm nó quên mất món ăn nào là của mình, món ăn nào không phải của mình. Bồ-tát đã nói trước: món ăn của người không thích hợp với các bạn đâu. Quạ nghe mà không nghe. Vì lúc tham lên, tai chỉ nghe tiếng tham.
Đời mình cũng có những miếng thịt trong bếp. Món tiền không phải của mình. Món lợi không đúng phần mình. Món đồ của người khác để hớ hênh. Có người khuyên: đừng lấy, không phải của mình đâu. Mình cũng giả bệnh như con quạ: thôi, mình đau bụng, mình mệt, để mai tính. Nhưng mai không tính. Mai mình lẻn ra lấy. Rồi rá lọc kêu lên. Rồi người ta bắt gặp. Rồi mất hết. Mất chỗ ở, mất bạn bè, mất danh dự. Chỉ vì một miếng.
Bài học của con quạ không phải là đừng tham. Tham thì ai cũng có. Bài học là: khi có người thương mình khuyên can, hãy nghe. Bồ-tát không phải là người xa lạ. Là bạn cùng ổ, cùng đi kiếm ăn mỗi ngày. Lời khuyên của người thương mình là lời khuyên đáng nghe nhất, vì người ta không có lợi gì khi khuyên mình. Người ta khuyên vì thương. Mà mình lại nghe tiếng tham hơn tiếng thương.
Hôm nay, nếu có ai đó nói với bạn một câu khó nghe: đừng làm vậy, không phải của mình đâu, dừng lại đi. Hãy dừng lại một chút. Đừng vội cho rằng người ta khó tính, người ta ghen tị, người ta không hiểu mình. Có thể người ta thấy cái rá lọc mà mình chưa thấy. Có thể người ta thấy người đầu bếp đang đi tới, mà mình chỉ thấy miếng thịt. Nghe lời khuyên không làm mình mất gì. Chỉ có không nghe, mới làm mình mất tất cả.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư