🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cứu người khỏi dòng nước lũ: ơn cứu mạng đáp bằng phản bội

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có những người, mình cứu họ một lần, họ nhớ ơn cả đời. Lại có những người, mình cứu họ một lần, họ quay lại hại mình ngay sau đó.

Không phải vì mình cứu sai. Mà vì lòng người khó lường. Cứu người là việc tốt. Nhưng cứu xong rồi say mê người mình cứu, thì việc tốt cũng thành tai họa.

Ngày xưa, có một vị ẩn sĩ tu trong rừng bên bờ sông Hằng. Ngài đã đạt được các thắng trí và thiền chứng, sống an trú trong thiền lạc. Một hôm, có một cô gái con quan giữ kho bị nô tỳ ném xuống sông trong cơn bão. Cô gái kêu cứu giữa dòng nước lũ, trôi dạt đến gần am thất của ngài.

Nghe tiếng kêu cứu, vị ẩn sĩ cầm đuốc cỏ soi sáng, lội xuống dòng nước, dùng sức mạnh như voi đưa cô gái vào bờ an toàn. Ngài nhóm lửa sưởi ấm cho nàng, mang trái cây ngon cho nàng ăn. Rồi hỏi nàng nhà ở đâu, vì sao rơi xuống sông.

Cô gái kể hết mọi chuyện. Ngài bảo nàng cứ ở lại am thất tạm thời. Còn ngài ra ngoài trời ở hai ba ngày. Sau đó, ngài bảo nàng ra đi. Nhưng nàng nấn ná ở lại, dùng đủ vẻ yêu kiều quyến rũ vị ẩn sĩ, đến khi ngài say mê nàng, mất hết thiền lực và trí tuệ.

Từ một ẩn sĩ đắc đạo, ngài trở thành người bán quả chà là ở cổng làng để nuôi nàng. Dân làng gọi ngài là Hiền sĩ Chà Là.

Một ngày kia, bọn cướp từ núi xuống tấn công làng, cướp của cải, bắt dân làng và mang cô gái đi làm vợ của tên tướng cướp. Ngài ở lại chờ nàng trở về. Ngài nghĩ chắc nàng sẽ không chịu ở xa mình, nàng sẽ trốn về với mình.

Nhưng nàng ở với bọn cướp lại thấy hạnh phúc. Nàng sợ có ngày vị hiền sĩ đến bắt nàng về, nên nghĩ: ta sẽ được an lạc hơn nếu vị ấy chết đi. Nàng nhắn tin cho ngài, giả vờ thương yêu, bảo nàng đang khổ sở lắm, mong ngài đến cứu nàng về.

Ngài tin lời nàng, vội lên đường đến sào huyệt bọn cướp. Nàng giấu ngài trong phòng. Nửa đêm, tên tướng cướp trở về, say rượu. Nàng hỏi hắn: chàng sẽ làm gì nếu tình địch ở trong tay chàng? Hắn bảo sẽ giết. Nàng bảo: gã kia đang ở trong phòng bên cạnh đấy.

Tên cướp chạy vào, đánh đập Bồ-tát khắp mình mẩy. Ngài cam lòng chịu đựng, không kêu than, chỉ thì thầm:

Ôi phường vong ân bội nghĩa, thật là gian ác.

Sáng dậy, tên cướp đánh ngài lần nữa. Ngài vẫn chỉ nói mấy lời ấy. Tên cướp ngạc nhiên, hỏi vì sao bị đánh mà cứ nói mãi như thế.

Hiền sĩ Chà Là đáp: trước kia ta là ẩn sĩ trong rừng, đã chứng đắc thiền định. Ta cứu người đàn bà này khỏi sông Hằng, giúp đỡ nó đủ mọi nhu cầu, rồi bị nó quyến rũ mà mất hết thắng trí. Ta bỏ rừng đem nó về làng. Nó bị cướp mang đi, lại nhắn tin bảo ta đến cứu. Nay nó đưa ta vào tay ngươi. Vì vậy ta cứ kêu lên như thế.

Nghe vậy, tên cướp suy nghĩ: nếu cô ả chẳng thương tiếc một người tốt đã làm ơn cho mình nhiều như vậy, thì ả sẽ không làm hại ta sao được? Ả phải chết.

Hắn an ủi Bồ-tát, rồi giết cô gái. Sau đó, hắn tắm gội cho Bồ-tát, tiếp đãi ngài mấy ngày liền. Cuối cùng, cả hai cùng trở thành ẩn sĩ trong rừng, cùng đắc các thắng trí và thiền chứng, cho đến khi mệnh chung thì sanh lên cõi Phạm thiên.

Đức Phật kể chuyện này cho một vị Tỷ-kheo nghe. Vị ấy bị tham dục chi phối. Đức Phật hỏi: đàn bà vong ân bội nghĩa như vậy, sao ông lại để dục tham chi phối vì họ?

Rồi Ngài đọc bài kệ:

Vậy hỡi Tỷ-kheo, hãy bước chân Thẳng tiến đường thanh cao chắn hẳn, Rồi ngươi thấy Cực-lạc siêu trần.

Nghe xong bài pháp, vị Tỷ-kheo ấy chứng được quả Dự lưu.

Câu chuyện này có hai bài học. Bài học thứ nhất là về si mê. Vị ẩn sĩ tu bao nhiêu năm, đạt được thắng trí, thiền chứng, vậy mà một cơn say mê là mất hết. Si mê không chừa ai. Người tu cao hay người thường, gặp đúng cơn mê là ngã như nhau.

Bài học thứ hai là về vong ân. Người đàn bà trong chuyện được cứu khỏi chết đuối, được sưởi ấm, được cho ăn, được người ta bỏ cả đạo hạnh vì mình. Vậy mà nàng đáp lại bằng cách đưa ân nhân vào tay kẻ cướp để chịu chết. Cái ác ấy không phải từ nghèo khó mà ra. Nó từ lòng không biết ơn mà ra.

Nhưng câu chuyện cũng có một chỗ sáng, nằm ở tên tướng cướp. Hắn là kẻ cướp, là người xấu trong mắt mọi người. Vậy mà hắn lại là người hiểu ra sự thật nhanh nhất. Hắn nghe câu chuyện, suy nghĩ một câu rất tỉnh: người mà đến ân nhân còn hại được, thì hại mình có khó gì?

Người tốt có thể mù vì si mê. Kẻ xấu có khi lại tỉnh vì biết sợ. Tỉnh hay mê không nằm ở địa vị, mà nằm ở chỗ mình có chịu nhìn thẳng sự thật không.

Trong đời mình, ta cũng từng cứu người, từng giúp người. Có người nhớ ơn, có người quên ơn. Có người còn quay lại hại mình. Lúc ấy, ta đau lắm. Ta tự hỏi: sao mình tốt mà vẫn bị hại?

Câu chuyện này không bảo ta đừng cứu người. Vị ẩn sĩ cứu người là đúng. Cái sai của ngài là sau khi cứu, ngài để lòng say mê dẫn mình đi. Cứu người thì cứu. Nhưng đừng để người mình cứu trở thành cái lưới trói mình.

Còn với kẻ vong ân, ta không cần trả thù. Chỉ cần nhớ một điều: người đã hại ân nhân của mình thì cũng sẽ hại mình. Biết vậy để mà tránh xa. Không hận, không oán, chỉ tránh.

Và cuối cùng, dù bị đánh đập, bị phản bội, vị hiền sĩ vẫn trở về rừng, tu tập trở lại, đắc đạo trở lại. Thiền lực đã mất, tu lại thì có. Đạo hạnh đã rơi, nhặt lại thì được. Chỉ cần mình chịu quay về.

Đó là chỗ đáng học nhất của câu chuyện. Ngã thì ngã, nhưng đừng nằm luôn ở đó. Đứng dậy, trở về rừng của mình, tu tập lại từ đầu. Đường thanh cao vẫn còn đó, chỉ cần mình chịu bước.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Hiền Sĩ Chà Là (Tiền Thân Takka, số 63) — Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 166–169 (kệ điểm tựa tr. 169)
Bài liên quanVợ lúc hiền lúc dữ: đừng chạy theo từng cơn của người khácXin chồng hay xin anh: thứ không thay thế được mới là quýCon rắn thà chết chứ không hút lại nọc đã phun: đã buông thì buông hẳn